VİTAMİN TAKVİYELERİ SAĞLIKLI MIDIR, DOĞRU KULLANIMI NASIL OLMALIDIR?

Vitaminler, vücutta yapım ve yıkım reaksiyonlarında aktif rol oynayan organik bileşenlerdir. Aynı zamanda bu bileşenler, vücudun yenilenmesinde ve hayati fonksiyonların devamlılığında da büyük bir öneme sahiptir. Diğer bir yandan bu bileşenlerin yiyecek ve içeceklerden doğal yollarla alınması yetersiz kalabilir. Özellikle kronik hastalıkların varlığında bağırsaklarda emilim problemi oluşabilir ve günlük vitamin ihtiyacı bu kişilerde artabilir. Bu doğrultuda günümüzde vitamin desteğini karşılamak adına takviye edici ürün kullanımı öne çıkar. Bu ürünlerin belirli dozlarda ve günlük kullanımının doktor kontrolünde takip edilmesi ise oldukça önemlidir.

Vitamin Takviyeleri Sağlıklı mıdır?

Vitamin takviyelerinin tüketimi, değişen içeriklere göre günlük alım düzeyleri artabilir ya da azalabilir. Bunun yanında bireylerin cinsiyetine, yaşına, kilo/boy indeksine, sağlık profiline göre günlük alım değerleri de değişebilir. Tüm bu kriterler göz önünde bulundurularak alınan vitamin takviyeleri, homeostazik dengenin sağlanmasında hayati bir önem taşır. 

Diğer bir taraftan ağır diyetler uygulayan ve yeme bozukluğu yaşayan kişilerde mineral ve vitamin eksikliği oluşma riski fazladır. İlave olarak büyüme ve gelişme çağındaki çocuklarda ya da ileri yaştaki kişilerde bazı vitamin ve mineral takviyelerinin alım düzeyleri artabilir.

Bu alım düzeyleri dikkate alınmadığında öncelikle beyin ve hafıza gelişiminde olumsuzluklar, kas kütlesinde zayıflama, yeterli boy uzamaması, motor becerilerde zayıflama gibi sağlık sorunları görülebilir. Bu bileşenlerin hemen hepsi vücudun onarımı, yenilenmesi ve büyümesi adına aktif görev alır.

Ayrıca günümüzde toprak ve mahsul verimliliğinin düşmesine bağlı tüketilen gıdalardan yeterli vitamin ve mineral alınmadığı da bir gerçektir. Bu nedenle kişi, dengeli beslense de depoları yeterince dolmayabilir, eksikliğin giderilmesi için de vitamin takviyelerinin zorunlu olduğu dile getirilir.

Hangi Durumlarda Vitamin Takviyesi Kullanımı Gerekir?

Vitamin takviyeleri kullanım amaçları, kişinin rahatsızlıklarına ve beslenme eksikliklerine göre değişkenlik gösterebilir. Bu anlamda vitamin takviyelerinin kullanılmasının nedenleri aşağıdaki gibi listelenebilir:

1. Bağırsak florasını etkileyen rahatsızlıklar ve sindirim problemleri, bu içeriklerin emilimlerini negatif etkiler. Buradan hareketle çölyak ve gluten hassasiyeti olan kişiler öncelikle etkilenen gruptadır. Devamında ince bağırsak girişinde ülser, gastrit, ülseratif kolit, crohn hastalığı gibi problemler emilimi bozabilir. Böylece kişinin yüksek dozlarda vitamin ve mineral takviyeleri alması gerekebilir.

2. Hamilelik döneminde hem anne adayı ve hem de bebek için önerilen bazı vitamin takviyeleri bulunur. Özellikle fetüsün gelişimi ve beyinsel aktivitesinin artması adına bu bileşenler kritiktir. Aynı zamanda erken doğum riskinin engellenmesi, bebeğin normal ağırlıkta doğması ya da bebeğin spina bifida gibi bedensel anomalisinin engellenmesinde aktif rol alabilir. Ek olarak emzirme döneminde anne sütünün artması, annenin depolarının dolması adına vitamin takviyeleri büyük destek sağlayabilir.

3. İleri yaşlarda kadın ve erkeklerin vitamin takviyelerine duyduğu ihtiyaçlar değişebilir. Bu anlamda menopoz sonrası kadınların kemik erimesi riskinin artması, D ve K vitamin gruplarına desteği öncelikli hale getirebilir. İleri yaşlarda A ve C vitamin gruplarının eksikliği ise görme fonksiyonlarının zayıflaması ve diş problemlerine davetiye çıkarabilir.

4. Obezite, otoimmun hastalıklar, insülin direnci ya da tip-2 diyabet gibi kronik hastalıkları olan kişilerde ise sınırlı bir diyet programı uzmanlar tarafından uygulanabilir. Bu süreçte hayati önem taşıyan bileşenlerde eksiklikler oluşabilir ve böylece bu kişilerde takviye edici ürünlere ihtiyaç artabilir.

5. Güneş ışığının yetersiz kaldığı bölgelerde D2'nin D3 vitaminine dönüşmesinde sorun yaşandığı için dışarıdan alınması gerekebilir. 

6. Sigara, madde bağımlılığı ya da alkol gibi zararlı maddeleri sıkça kullanan kişilerde ise depoların boşalma riski artacağı için yüksek miktarlarda destek ürünler kullanılabilir.

7. Çocukların öğrenme kapasitelerinin artması, IQ düzeylerinin yükselmesi, vücut gelişimlerinin desteklenmesi adına destekleyici ürünler kullanılması oldukça önemlidir. Bu yönde çocuk vitaminlerinin kompleks halinde alınarak zengin içerikli ürünlerin tüketilmesi tavsiye edilir.

Vitaminler Fazla Alındığında Oluşabilecek Hastalıklar  

Vitamin takviyelerinin vücuda gereğinden fazla alınması, bazı yan etkiler oluşturabilir. Bunun yanında bu maddelerin birikmesi, bazı hastalıklara davetiye çıkarabilir. Genel olarak fazla ürün kullanımının oluşturabileceği negatif durumlar aşağıdaki gibi sıralanabilir:

• Yağda eriyen A vitamini grubunun fazla alınması kısa vadeli dudak ve ellerde soyulma, aşırı kusma, kan basıncının yükselmesi, görme bozukluğu, baş dönmesi ya da baş ağrısı oluşturabilir. Bilimsel olarak belirtilen kronik toksisite dozu ise 3 aydan uzun zaman kullanılan günlük 15 mg'dır. Bu süreçte kişinin lenf bezlerinde genişleme, yükselen kalsiyum seviyesi, ciltte kuruma, asabiyet, anemi, kemik ağrısı, regl düzensizliği, LDL kollesterol düzeyinde yükselme ve saç dökülmesi belirginleşebilir.

• Suda çözünen B ve C vitamini fazlalığı genelde büyük yan etkiler oluşturmaz. Bu doğrultuda B vitamini grupları uzun sürelerde yüksek dozlarda alınırsa çok nadiren bazı kişilerde zehirlenme semptomları gözlemlenebilir. Bu belirtiler arasında gözde ışık hassasiyeti, ishal, kalp çarpıntısı, cilt problemleri ve baş ağrısı sayılabilir. C vitamini grubunun yüksek dozda alınması, nadiren demir düzeyinin kanda yükselmesine neden olabilir. Aynı zamanda böbrek taşı oluşma riski artabilir ve enzim eksikliği yaşayan kişilerde kan hücreleri parçalanmaya başlayabilir.

• E vitaminin yani tokoferol maddesinin fazla alımı ise kanın pıhtılaşmasını azaltabilir. Bu durum özellikle kan sulandırıcı ilaç kullanan kişiler için daha yüksek bir etki yapabilir. Tam tersine K vitamini grubunun fazla alınması da kan pıhtılaşmasını arttırabilir.

• Tıbbi olarak kalsiferol olarak bilinen D vitamininin fazlalığı ise kanda kalsiyum birikmesine neden olur. Bu durum da böbrek taşına, damar problemlerine, kalp ve böbrek yetmezliğine sebebiyet verebilir. Fazla alıma bağlı toksisitesinin oluşması için 1-2 ay boyunca 10.000 IU'den fazla alınması gerekir. Kişide kronik toksisite varsa cinsel isteksizlik, kemik ağrısı, gözde kızarıklık, ışığa hassasiyet ve psikolojik problemler görülebilir.

Vitamin Takviyelerinin Doğru ve Akılcı Kullanımı Nasıl Olmalıdır?   

Bu ürünlerin doğru kullanımında dikkat edilecek hususlar aşağıdaki gibi sıralanabilir:

• Bazı gruplar birlikte alındığında sinerjik etki oluşturarak vücuttaki biyoyararlılığı artırabilir. Örnek verilecek olunursa D vitamini ve K vitamini gruplarının birlikte alınması, kalsiyum düzeyinin daha hızlı yükselmesine katkı sağlayabilir. Diğer bir taraftan A vitamini ve E vitamini gruplarının K vitaminiyle birlikte alınması önerilmez; zira birlikte alındığında emilim ve yapısal bozulmalara neden olabilir.

• C vitamini grubunun asidik formda bulunması nedeniyle, mide asidi problemi yaşayanların yemeklerle birlikte alınması önerilebilir.

• A,D,E, K vitamin grupları yağda çözündüğü için genellikle yağlı yiyeceklerle tüketildiğinde maksimum verimlilik sağlayabilir. B ve C vitamin grupları, suda çözündüğü için günlük alımları önemlidir ve vücutta depolanmaz; bu nedenle, bol suyla beraber tek başına alınması tavsiye edilir. 

Vitamin Takviyeleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular 

1.       “Vitamin takviyeleri nasıl kullanılmalıdır?”

Günlük kullanım dozlarının ve kullanım sürelerinin doktor kontrolünde belirlenerek alınması önerilir. Bunun yanında meyve ve sebzelerden C vitamini alımı yüksek olduğu için günlük kullanım dozları daha düşük verilebilir. Ek olarak B12 vitamini alımında kişilerin et, tavuk ve balık tüketimi fazla ise depolar daha hızlı dolabilir. Bu sebeple B12 vitamini günlük kullanım dozu kişiye göre azaltılabilir.

2.       “Vitamin takviyeler ne zaman alınmalıdır?”  

Vitamin takviyelerinin günlük alındığı saatler içeriklerine göre değişiklik gösterebilir. Ancak genellikle sabah ya da öğlen saatlerinde alınmaları tavsiye edilir. Bunun temel nedeni ise birçoğunun enerji metabolizmasına ve sindirim koşullarına destek vermesindendir.

3.       “Hangi vitaminler aynı gün alınmaz?”

A vitamini ve E vitamini grubu ürün içeriklerinin, K vitamini grubu ile aynı gün alınması çok tavsiye edilmez. Bunun yanında yağda çözünen A,D,E ve K vitamin grubu ile suda çözünen B ve C vitamin grubunun aynı anda alınması verimliliğini düşürülebilir. Özellikle E ve K vitamin gubunun aynı anda alınması, ters fonksiyonlu çalıştıkları için faydalarını azaltabilir.

4.       “C vitamini ve D vitamini aynı anda alınır mı?”

Bu 2 grubun vücutta faydaları zıt yönlüdür. C vitamini grubunun suda çözünen ve kanı sulandıran özelliği vardır. Diğer bir taraftan D vitamini grubu ise kalsiyum birikimini kanda artırdığı için pıhtılaşmayı artıran yönü vardır. Bu sebeple bu 2 vitamin grubunun aynı anda alınması önerilmezken, aralarında en az 3-4 saatlik bir zaman farkı bırakılması tavsiye edilir.

5.       “Vitamin takviyesi almak doğru mu?” 

Vücutta vitamin eksiklikleri söz konusu ise hayati fonksiyonların devamı için vitamin takviyeleri alınabilir. Böylece vitamin takviyesi sayesinde azalan depolar dolarak biyokimyasal reaksiyonlar eksiksiz devam edebilir. Dikkat edilecek husus ise bu ürünlerin kullanım süreleridir. Genel olarak ürünler 2-3 ay gibi bir süre kullanılabilir, bazı durumlarda ise 6 aya kadar uzatılabilir.