PREMATÜRE BEBEK NEDİR, ERKEN (PRETERM) DOĞUMUN NEDENLERİ NELERDİR?

Prematüre bebek, normal doğum süresi olan 40 haftalık fetal gelişimden 3 haftadan daha önce (hamileliğin 37. haftasından önce) canlı olarak dünyaya gelen bebek anlamına gelir. Bu durum, bebeğin doğması gereken tarihten daha erken (preterm) dünyaya gelmesi olarak da tanımlanabilir. Bebeğin prematüre dünyaya gelmesi,  aynı zamanda birtakım sağlık sorunlarını da beraberinde getirebilir. Prematüritenin evresine bağlı olarak solunum sıkıntısı, kalp ve beyinde problemler, vücut ısısında zayıflık ve bağışıklık sorunları ortaya çıkabilir. Prematüre bebekler, doğumdan sonra küvözde özel bir bakıma ihtiyaç duyabilirler ve belirlenen süre zarfında yenidoğan yoğunbakım ünitesinde tutulmaları gerekebilir.

Prematüre Bebek (Erken Doğum) Nedir?

Erken doğum olarak da ifade edilebilen prematüre bebek, bebeklerin anne rahminde yeteri kadar olgunlaşamayıp birtakım nedenlere bağlı olarak hamileliğin 37. haftasından önce dünyaya gelmesi durumudur.

Daha önce geçirilen çoğul gebelikler, hamilelik sırasında maternal hipertansiyon (yüksek tansiyon), rahimde veya plasentada meydana gelebilen problemler, alkol-uyuşturucu kullanımı ve gestasyonel diyabet (gebelik şekeri) gibi faktörler bebeklerin prematüre bir şekilde doğmasına yol açabilen faktörlerdendir.

37. gebelik haftasından önce dünyaya gelen prematüre bebekler, ciddi sağlık sorunlarıyla mücadele etmek zorunda kalabilir. Prematüre bebekleri etkileyen sağlık sorunlarının başında kalp problemleri, solunum sıkıntıları, beyinde meydana gelebilecek komplikasyonlar, vücut ısısında zayıflık ve bağışıklık sorunları gelir.

Prematüre bebeklerin, meydana gelen bu komplikasyonların giderilmesi ve rahim dışında büyümelerine ve gelişmelerine yardımcı olmak için dikkatli bir izleme ve özel bakıma ihtiyaçları vardır. Bu doğrultuda erken doğan bebekler doktorun belirlediği süre zarfı boyunca özel bir bakım ünitesinde tutulur.

Prematüre Bebek (Erken Doğum) Neden Olur?

Herhangi bir nedene bağlı olmaksızın aniden de gerçekleşebilen prematüre (preterm) doğum, çeşitli nedenlerin yol açması sonucu da meydana gelebilir.

Prematüre bebek (erken doğum) nedenleri şunlardır:

1. Daha önce geçirilen çoğul gebelikler veya şu andaki aktüel çoğul gebelik (ikiz veya üçüz)

2. Hamilelik dönemi boyunca annenin tansiyonun yüksek seyretmesi (maternal hipertansiyon)

3. Vajinal kanama-akıntılar

4. Rahim ağzında (serviks) meydana gelen problemler

5. Alkol-uyuşturucu kullanımı

6. Gestasyonel diyabet (gebelik şekeri)

7. Annedeki idrar yolu enfeksiyonu, vb. birtakım enfeksiyonlar

8. Önceki gebelikle aradaki sürenin az olması (18 ay)

9. Birden fazla düşük veya kürtaj öyküsü

10. Her türlü stres

Prematüre Bebek Evreleri Nelerdir?

Prematüre bebek, bebeğin dünyaya gelme zamanına bağlı olarak evrelere ayrılır. Bu evreler doğumun gerçekleştiği haftalarla ilişkilidir.

Prematüre bebek evreleri hafta hafta şöyle açıklanabilir:

1.       Geç preterm: 34-37 hafta arasında doğan bebekler, prematürenin geç preterm evresine dahildir.

2.       Orta seviye prematüre: Hamileliğin 32-34. haftası aralığında dünyaya gelen bebekler orta seviye prematüre evresindedir.

3.       Erken prematüre: Hamileliğin 28-32. Haftası arasında doğan bebekler erken prematüre olarak ifade edilir.

4.       Çok erken prematüre: Hamileliğin 28. haftasından önce doğmuş bebekler bu evreye girer. Özellikle de 26. haftadan önce dünyaya gelen bebekler için tehlikeli bir tablo ortaya çıkabilir. Bu bebekler mutlaka yenidoğan yoğunbakım ünitesinde küvözde gözlem altında tutulmalı ve sürekli takip edilmelidir.

Prematüre Bebeklerde Meydana Gelebilecek Komplikasyonlar Nelerdir?

Prematüre bebekler anne rahminde olması gereken gelişimlerini tamamlamadan dünyaya geldikleri yani anahtar teslimi doğmadıkları için dünyaya geldikten sonra ciddi sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kalabilirler.

Prematüre bebeklerde görülme riski yüksek sağlık sorunları şunlardır:

1. Solunum problemleri:

   • Respiratuar distres sendromu: Prematüre dünyaya gelen bebek, akciğerleri tam olarak gelişmemiş doğduğundan dolayı nefes almakta zorluk çeker. Bununla birlikte bebeğin akciğerlerinde akciğerlerin genişlemesini sağlayan bir madde (surfaktan) eksikse, prematüre bebek rahat nefes alma konusunda zorlanır. Bu klinik tabloya “respiratuar distres sendromu” (yenidoğanın solunum ditres sendromu) adı verilir.

   • Prematüre apnesi (Solunumda duraklama)

2. Kardiyovasküler anormallikler: Prematüre bebeklerde erken doğuma bağlı olarak görülebilen 3 yaygın kardiyovasküler sorun bulunmaktadır:

   • Patent duktus arteriyozus (PDA): PDA, iki önemli kan damarı olan aort ve pulmoner arter arasındaki bir açıklıktan kaynaklanır. Meydana gelen PDA genellikle kendi kendine kapanır. Ancak tedavi edilmediği takdirde kalp yetmezliği gibi sorunlara yol açabilir.

   • Düşük tansiyon (Hipotansiyon)

   • Bradikardi (Yavaş kalp atış hızı)

3. Beyinde meydana gelebilen komplikasyonlar: Prematüre bebeklerde ciddi beyin komplikasyonları yaşanabilir.

   • Intraventriküler kanama (Beyin kanaması): Bebek ne kadar erken doğarsa beyin kanaması riski de o derece artar. Meydana gelen çoğu kanama hafiftir ve kısa vadede düzelir. Ancak bazı bebeklerde kalıcı beyin hasarına neden olan daha büyük beyin kanamaları da ortaya çıkabilir.

   • Beyin felci

4. Bağışıklık sorunları: Prematüre bebeklerin bağışıklık sistemleri henüz tam olarak gelişmemiştir. Bağışıklık sisteminde yaşanan bu gelişim eksikliği beraberinde zatürre, vb. hastalık ve enfeksiyon riskini artırır. Ayrıca prematüre bir bebekteki enfeksiyon, hızla kan dolaşımına yayılıp “sepsis” adı verilen hayatı tehdit eden bir soruna da yol açabilir.

5. Metabolik sıkıntılar (Hipoglisemi, vb.): Metabolik süreç, vücudun yiyecek ve içecekleri enerjiye dönüştürdüğü süreçtir. Bazı prematüre bebekler hipoglisemik (kan şekeri seviyesi çok düşük) bir şekilde dünyaya gelir. Bunun nedeni, prematüre bebeklerin, zamanında doğan bebeklere göre genellikle daha az miktarda depolanmış kan şekerine sahip olmasıdır.

6. Vücut ısısında azalma (Hipotermi): Prematüre bebekler zamanında doğmuş bir bebeğe göre vücutta yeterli yağa sahip değillerdir. Bu durum, vücutlarının yüzeyinde kaybedilen ısıyı karşılamaya yetecek kadar ısı üretememelerine sebep olur. Vücut ısısı çok düşerse “hipotermi” adı verilen tehlikeli bir sorun yaşanabilir.

7. Sindirim sorunları (Nekrotizan enterokolit, vb.): Prematüre bebeklerin tam olarak gelişmemiş sindirim sistemlerine sahip olma olasılığı daha yüksektir. Sindirim sistemi gelişmezse, nekrotizan enterokolit gibi birtakım sindirim sistemi hastalıkları doğabilir.

8. Anemi (Kansızlık): Anemide vücutta yeterli miktarda kırmızı kan hücresi (eritrosit) bulunmaz. Tüm yenidoğanlarda yaşamın ilk aylarında kırmızı kan hücresi sayısında zaten bir düşüş beklenir, ancak prematüre bebeklerde bu düşüş daha fazladır.

9. Yenidoğan sarılığı: Yenidoğan sarılığı, cilt ve gözlerdeki sarı renktir. Bunun nedeni bebeğin kanının karaciğerden veya kırmızı kan hücrelerinden gelen sarı renkli maddeyi (bilirubin) çok fazla içermesidir.

10. Uzun vadede serebral palsi (CP): Prematüre bebeklerde uzun vadede serebral palsi (CP) adı verilen bir gelişim bozukluğu görülme riski vardır. Serebral palsi (CP); hareket, kas tonusu ve duruşla ilgili sorunlara yol açar. Bu durum, kanda meydana gelen bir enfeksiyondan veya zayıf kan akışından kaynaklanabilir.

11. Öğrenmede gerilik: Prematüre bebekler, normal zamanında (miadında) doğan akranlarına göre öğrenme ve gelişim konusunda bir eksiklik yaşarlar.

12. Prematüre retinopatisi (ROP): Prematüre retinopatisi (ROP), düşük doğum ağırlığına sahip prematüre doğan bebeklerde görülen en önemli göz sağlığı sorunlarından biridir. Prematüre bebeklerin gözlerindeki retina tabakasının damarsız alanlarında ortaya çıkan ve sinir hasarına yol açarak görme kaybına neden olan bu hastalığın hasta yakını tarafından fark edilen hiçbir belirtisi bulunmaz. Prematüre retinopatisinin tespit ve tedavi edilmesi için düzenli kontroller (ROP muayeneleri), görme kaybını engellemesi açısından çok önem taşır. Bu sebeple ailelerin prematüre bebeklerinin göz kontrollerini kesinlikle aksatmaması gerekir.

13. İşitme problemleri: Prematüre bebeklerde yoğun bakımda yatış süreci, erken doğum ve aldığı tedavilere bağlı olarak işitme kaybı yaşanabilir. Erken dönemde yapılan işitme tetkikleri işitme kayıplarının tedavisinde önemli rol oynar.

14. Davranışlarda anormallik: Dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu özellikle prematüre erkek bebeklerde daha sık görülür.

Prematüre Bebekler Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1.       “Prematüre bebek ne demek?”

Prematüre bebek, hamileliğin 37. haftasından önce doğan bebekler için kullanılan bir ifadedir.

2.       Prematüre bebeğin özellikleri nelerdir?

Prematüre bebekler, dünyaya geldikten sonra bazı sağlık sorunlarıyla mücadele ederler. Prematüre bebeklerin özellikleri arasında solunum problemleri yaşaması, kalpte anormallik meydana gelmesi, beyin komplikasyonları, metabolik sıkıntılar, vücut ısısında azalma yaşanması ve uzun vadede gelişim bozukluğu görülmesi yer alır.

3.       “7.5 aylık doğan bebek yaşar mı?”

7.5 aylık doğan bebek prematüre bebektir. Bu bebekler özel bakım ünitesinde gözlem altında tutulur ve gelişimlerinin tamamlanması sağlanır. Bu şekilde hayata tutunabilirler.

4.       “Erken doğum nasıl önlenir?”

Erken doğumla birlikte bebeğin prematüre bebek olarak dünyaya gelmesinin önüne geçmek için şunlara dikkat edilmelidir:

• Sağlıklı bir hamilelik süreci geçirmek

• Önceki gebelikle aradaki mesafeyi uzatmak

• Kilo koruması yapmak

• Sigara ve alkolden uzak durmak

• Stresten kaçınmak