ORTOSTATİK HİPOTANSİYON

Ortostatik hipotansiyon ya da diğer adıyla postural hipotansiyon, uzun oturma ya da yatma sonrasında aniden ayağa kalkıldığı durumda kan basıncının düşmesi durumudur. Kan basıncının düşmesiyle beraber kişide baş dönmesi ya da baygınlık hissi görülebilir. Ortostatik hipotansiyon atakları kısa süreli olabilir. Fakat ayağa kalkıldığında sık sık baş dönmesi yaşanıyorsa bir uzmana danışmak önemlidir. Genellikle vücutta sıvı kaybı (dehidratasyon) gibi nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan ortostatik hipotansiyon, ilaçlarla tedavi edilebilir.

Ortostatik Hipotansiyon Nedir?

Ortostatik hipotansiyon, oturma ya da yatma sonrasında ayağa kalkıldığı durumda kan basıncının aniden düşmesidir. Kan basıncının düşmesi kişide baş dönmesine ve baygınlık hissine neden olur.

Kalbin vücutta dolaşım sistemi boyunca kanın pompalanarak atardamar duvarlarına karşı uyguladığı kuvvet, kan basıncı olarak tanımlanır.

Kan basıncı 2 şekilde ölçülür:

1.       Sistolik: Kalbin atarak atardamarlarınızı kanla doldurması sırasında oluşan atardamar basıncıdır.

2.       Diyastolik: Dinlenme sırasındaki kalbin atışlar arasında ölçülen atardamar basıncıdır.

Birçok kişi için sağlıklı kan basıncı 120/80 milimetre cıvanın altında bulunur. 90/60 milimetre cıvanın altındaki değerler ise düşük kan basıncı olarak kabul edilir.

Ortostatik Hipotansiyon Kaç Milimetre Cıvadır?

Ortostatik hipotansiyonun ortalama bir değeri yoktur. Kişinin bireysel olarak belirlenen kan basıncına bakılır ve ayağa kalktıktan 3 dakika içerisindeki kan basıncı sistolik basınçta 20 milimetre cıvadan veya diyastolik basınçta 10 milimetre cıvadan fazla düşerse bu durum ortostatik hipotansiyona işaret eder.

Ortostatik Hipotansiyon Belirtileri Nelerdir?

Ortostatik hipotansiyon belirtileri, özellikle sabahları şiddetli şekilde kendini gösterebilir. Bazı kişilerde hiç semptom görülmese de bazıları sıcak hava, ateş ya da sıcak duş sonrasında kötüleşebilir. Ortostatik hipotansiyonun başlıca belirtisi baş dönmesi ve sersemlik hissidir. Kişi oturduğunda ya da uzandığında kendini iyi hissedebilir.

Ortostatik hipotansiyon belirtileri şöyle sıralanabilir:

• Şiddetli baş dönmesi

• Bulanık görme, göz kararması

• Mide bulantısı, sıcak basması ve terleme

• Göğüste ağrı

• Nefes darlığı (dispne)

• Omuz ağrısı veya boyun ağrısı

• Konsantrasyon güçlüğü

• Halsizlik, yorgunluk

• Baş ağrısı

• Kalp çarpıntısı

Ortostatik Hipotansiyon Neden Olur?

Ortostatik hipotansiyon, oturma ya da uzanma sonrasında ayağa kalkmayla beraber görülerek kan akışındaki dengesizlikten kaynaklanır. Oturma halindeyken kan kalbe kolayca akabilir, fakat ayağa kalkma durumunda bacaklardaki kan kalbe ulaşmakta zorlanır. Buna bağlı olarak kan basıncı geçici olarak düşüşe geçer.

Ortostatik hipotansiyon ortaya çıkma nedenleri arasında şunlar sıralanabilir:

1. Kalp vücuda gerektiği kadar kan pompalayamadığında

2. Otonom sinir sistemi düzgün çalışmadığı durumda

3. Parkinson hastalığı, demans ya da multipl sistem atrofi olduğunda

4. Uzun süreler yatar pozisyonda durulduğunda

5. Hacmi düşük kan veya vücutta sıvı kaybı (dehidratasyon) varsa

6. Böbreküstü bezlerinde sorun olduğunda

7. Vücut alınan bir ilaca tepki verdiğinde

Ortostatik Hipotansiyon Kimlerde Görülür?

Ortostatik hipotansiyon; çocuk, ergen, erişkin, yaşlı herkesi etkileyebilen bir durumdur. Ancak kişi yaşlandığında daha yaygın ve belirgin olarak görülebilir. Bazı faktörlerin mevcudiyetinde ise kişiler daha abartılı bir şekilde etkilenebilmektedir. Bu faktörler şunlardır:

1. Kansızlık veya B12 vitamini eksikliği

2. İshal, kusma veya diüretiklere bağlı sıvı kaybı

3. Hipertansiyon ilaçları, kalp ilaçları ve antidepresanlar

4. Parkinson hastalığı veya bunama (demans) gibi nörolojik problemler

5. Diyabet, tiroid hastalığı ve Addison hastalığı gibi endokrin sorunları

6. Aritmi ve kalp kapakçığı hastalıkları gibi kalp rahatsızlıkları

7. Hamileliğin ilk 24 haftasında olmak

Ortostatik Hipotansiyon Nasıl Teşhis Edilir?

Uzman, öncelikle kişinin otururken, uzanırken ve ayakta durduğunda kan basıncını kontrol eder. Fizik muayenenin ardından tıbbi geçmişi de göz önünde bulundurularak teşhis için bazı yöntemler uygulanabilir:

• Kan testleri sayesinde diyabet ve anemi gibi rahatsızlıklar kontrol edilir.

• Kalbin pompalama eyleminde sorun olup olmadığını kontrol etmek için ekokardiyografi (EKO) yapılır.

• Kalp ritminde değişiklik olup olmadığını test etmek için elektrokardiyogram (EKG) uygulanır.

• Efor testi sayesinde kişinin fiziksel efor esnasındaki kalp hızı ölçülür. 

• Kalp ritmini ölçmek için taşınabilir EKG cihazlarından (Holter) yararlanılabilir.

Ortostatik Hipotansiyon Tedavisi Nasıl Olur?

Ortostatik hipotansiyon tedavisi, hipotansiyona neden olan durumun teşhis edilmesinin ardından belirlenerek oluşturulur. Ortostatik hipotansiyon tedavisi, şunları içerebilir:

• Ortostatik hipotansiyona neden olan bir ilacın etkisine bakılarak dozunun değiştirilmesi sağlanır ya da farklı marka bir ilaca geçilir.

• Kişi yatak istirahatinden dolayı ortostatik hipotansiyon yaşıyorsa yatakta oturması istenebilir.

• Vücutta sıvı kaybı varsa yeterli sıvı alınması sağlanır.

Ortostatik Hipotansiyon Riskini Azaltmanın Yolları Nelerdir?

Ortostatik hipotansiyona yatkınlık olduğu durumda kişi günlük hayatında uygulayabileceği bazı yöntemler sayesinde bu riski azaltabilir.

Ortostatik hipotansiyon riskini azaltmanın yolları şöyle sıralanabilir:

1. Vücut sıcaklığını korumak için çok sıcak suda duş yapmayın.

2. Dehidratasyonu önlemek için bol sıvı tüketimine dikkat edin.

3. Geceleri düz uyumaktan kaçının, başınızı yüksekte tutun.

4. Oturduktan veya uzandıktan sonra ayakta durma pozisyonuna geçmek için bir süre bekleyin.

5. Kaslarınızı egzersizler yaparak hareket ettirin.

6. Kompresyon çorapları veya karın korsesi gibi ürünlerden yararlanarak kan dolaşımını ve basıncı artırın.

Ortostatik Hipotansiyon Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1.       “Ortostatik hipotansiyon nasıl geçer?”

Ortostatik hipotansiyonun geçmesi için öncelikle yavaş hareket etmek gerekir. Ayağa ani kalkmadan, yavaşça kalkmak önemlidir. Düzenli egzersiz yapmak da kan basıncını dengelemeye yardımcı olabilir. Uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak ve destek çorapları giymek de faydalıdır.

2.       “Ortostatik hipotansiyon zararlı mı?”

Ortostatik hipotansiyon hafif ve geçici olsa da sık yaşandığı durumda düşmelere ve bayılmalara yol açabilir. Bu da ciddi yaralanmalara sebebiyet verebilir. Kalp hastalıkları, nörolojik rahatsızlıklar veya sıvı kaybı gibi altta yatan bir sağlık sorununun habercisi olabilir.

3.       “Ortostatik hipotansiyon kaç dakika sürer?”

Ortostatik hipotansiyon genellikle birkaç saniye ila birkaç dakika arasında sürebilir. Kişi yatay pozisyona geçtiği durumda ya da oturduğunda belirtiler hızla kaybolabilir.