HER 10 ÇOCUKTAN 1’İNDE NÖROGELİŞİMSEL BOZUKLUK GÖRÜLÜYOR

Hiperaktivite, dikkat eksikliği, öğrenme ve konuşma bozuklukları, otizm, vb. … Çocukların beyin gelişiminde ve sinir sistemi işlevlerinde ortaya çıkan aksaklıklarla ilişkili olan ve nörogelişimsel bozukluk olarak adlandırılan bu tablolar oldukça sık görülüyor. Genetik yatkınlık, epigenetik ve birçok çevresel faktörlerin görülme riskini artırdığı nörogelişimsel bozukluklar genellikle çocukluk çağında başlıyor ve erkek bireylerde daha sık gözlemleniyor. Bu bozukluklar çocukluk çağında belirginleşip bilişsel, sosyal, duygusal veya motor becerilerde zorluklara yol açabiliyor. Her 10 çocuktan birinde nörogelişimsel bozukluk görülüyorken, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu çocukların % 5-7’inde kendini gösteriyor ve 36 çocuktan 1’inde otizm ortaya çıkıyor.

Akranlarla İletişim Kurmada Zorluklar Gözlemlenebiliyor

Ebeveynlerin en çok merak ettiği konuların başında nörogelişimsel bozuklukların belirtileri ve nedenleri gelmektedir. Bir uzmandan profesyonel yardım almadan önce anne-babaların gözlem sonucu “bir uzmana danışmalı mıyız?” sorusunun cevabını hangi ek sorularla arayacağı hususu önem taşımaktadır.  

Belirtiler bozukluğun türüne göre değişkenlik gösterse de genel olarak şu şekilde özetlenebilir:

1.       İletişim ve sosyal etkileşimde zorluk, akranları ile iletişim kurmada zorluklar

2.       Konuşmada gecikme

3.       Dikkat dağınıklığı

4.       Hiperaktivite ve dürtüsellik

5.       Akademik becerilerde zorlanma

6.       Motor becerilerde koordinasyon eksikliği

7.       Davranışlarda tekrarlayıcılık

8.       Sınırlı ilgi alanları

9.       Gelişimsel kilometre taşlarını geç tamamlama 

Birbirinden Farklı Nörogelişimsel Bozukluklar Saptanabilir

En sık görülen nörogelişimsel bozukluklar şunlardır:

1.       Otizm spektrum bozukluğu (OSB)

2.       Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)

3.       Özgül öğrenme güçlükleri (okuma güçlüğü-disleksi, yazma güçlüğü-disgrafi, matematik güçlüğü-diskalkuli)

4.       Zihinsel yetersizlik

5.       Dil ve konuşma bozuklukları

6.       Tik bozuklukları

Bu bozuklukların genellikle önemli bir kısmı yaşam boyu devam eder. Ancak semptomların şiddeti zamanla değişebilir. Erken müdahale ve sürekli destekle bireylerin bağımsızlık ve işlevsellik seviyeleri artırılabilir.

Pek çok nörogelişimsel bozuklukta genetik faktörlerin önemli bir rolü vardır. Ancak çevresel faktörler, beyin gelişimini etkileyen prenatal (doğum öncesi) ve perinatal (doğum sırasındaki) durumlar da etkili olabilmektedir.

Genetiğin Rolü

1.       Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB): Özellikle DEHB’nda genetiğin rolü çok büyüktür ve %70-80 civarındadır.

2.       Otizm: 800’den fazla gen sorumlu bulunmuştur. Ancak çoğu vaka sporadik olarak sonradan oluşmaktadır.

3.       Zihinsel yetersizlik: Genetik kökenli vakaların %30-35’inde etken saptanabilmektedir. Saptanabilen genetik nedenler arasında en sık görülenler Down Sendromu ve Frajil-X Sendromu’dur.

4.       Özgül öğrenme güçlükleri (disleksi, disgrafi, diskalkuli): Klinik örneklemde yüksek düzeyde genetik nedenler tespit edilmiştir. 

Erken Tanı, Bireysel Bağımsızlık ve İşlevsellik Sürdürmeyi Mümkün Kılıyor

Nörogelişimsel bozukluklarda erken tanı ve müdahale, sağlıklı bir gelişim süreci için kritik öneme sahiptir. Çocuğun gelişimini destekleyen bireyselleştirilmiş eğitim ve terapi planları, uzun vadeli sonuçları olumlu yönde etkilemektedir. İlk 5 yaş beyin gelişimi açısından kritik önem arz eder, bu yaşlarda beyin gelişimi daha fazla olmaktadır. Uygun tedavi ve müdahalelerle bireyin işlevselliği ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir. Özelikle otizmde erken ve yoğun özel eğitimin önemi çok büyüktür. Özel eğitim, konuşma terapisi, davranış terapisi, ilaç tedavisi (özellikle DEHB, otizm ve bazı tik bozuklukları için) ve aile eğitimi destek programları erken müdahale ile çocuğun hayatta tek başına bazı becerileri kazanma ve hayata adapte olma şansını artırmaktadır.