ARTERİOVENÖZ MALFORMASYON (AVM) NEDİR?

Arteriovenöz malformasyon (AVM), damar türlerinin (toplardamar, atardamar ya da kılcal damar) yumak halini almasını ifade eder. Bu rahatsızlık, damar yolunun bulunduğu her bölgede görülebilir. Beyni etkilemesiyle birlikte, doku hasarına ve kanamaya da yol açabilir. Hatta bazı kişilerde AVM, kanama belirtileri verene kadar ortaya çıkmayabilir. Eğer hastalık teşhis edilirse tedavi aşamasında yumak şeklindeki oluşumlar küçültülebilir ya da tamamen çıkartılabilir. Bu yöntemlerde bozulan kan akışının tekrar normal düzeye çıkarılması amaçlanır.

Arteriovenöz Malformasyon (AVM) Nedir?

Arteriovenöz malformasyon (AVM), kuş yuvası görünümünü andıran ve damar yumağı olarak da ifade edilen damarsal bir hastalıktır. Arteriovenöz malformasyonda vücutta kılcal damar ağında bilinmeyen bir nedenle bozukluk görülebilir. Bu nedenle atardamar ve toplardamar arasında aracı olan kılcal damarların devre dışı kalması söz konusudur ve bu 2 damar doğrudan bağlantı kurmak zorunda kalır. Bundan dolayı temiz ve kirli kanı taşıyan atar ve toplar damarların birleştiği bölgelerde lezyonlar oluşmaya başlar. Anormal damar oluşumlarını da belirten bu rahatsızlık, vücudun herhangi bir yerinde meydana gelebilir. Genel olarak sorun oluşturmayan bu oluşumlar, cilt üzerinde kötü bir görüntüye sebebiyet verebilir ve ağrı benzeri semptomlarla birlikte izlenebilir.

Arteriovenöz Malformasyon (AVM) Neden Olur?

Arteriovenöz malformasyonun (AVM) tam olarak nedeni bilinmezken, bireyde doğuştan gelen bir hastalık olarak dikkat çeker. Genel olarak damar yumağının yerleştiği yer, cilt yüzeyine yakınsa teşhis edilmesi kolay olabilir.

Tüm bu bilgilerle birlikte rahatsızlığın altında yatan etmenler aşağıdaki gibi sıralanabilir:

1. Genetik bir hastalık olarak nitelendirilmezken, anne karnında gelişen bir mutasyon sonucunda bebeğin fetal döneminde gerçekleştiği öngörülebilir. Bu anlamda doğumsal arteriovenöz malformasyonlar, yenidoğan bebeklerde hastalık olarak ortaya çıkabilir.

2. Erişkinlik döneminde de hastalık ortaya çıkabilir. Bu süreçte kan yumağının kanama yapma durumu, beyinde oluşmuşsa lokasyonu ve büyüklüğü gibi detaylar arteriovenöz malformasyon türlerini oluşturur.

3. Hastalığın tanısında hemanjiyomu olan kişilerden ayırt edilebilmesi önemlidir. Hemanjiyom hastalığı zamanla iyileşebilirken kan yumağı olarak adlandırılan bu rahatsızlık büyümeye devam eder.

4. Bleb Nevus Sendromu ve Klippel-Trenaunay Sendromu hastalıkta tetikleyici olabilir.

Rahatsızlık, bebeklerde daha çok görülse de birinci derece yakınlardan genetik aktarımı oldukça zayıftır. Anne karnında embriyonik dönemde oluşan bazı genetik mutasyonların hastalığa neden olduğu ifade edilir. Bunun yanında malformasyon ve genetik adına bilimsel çalışmalarda doğum defekti olarak değerlendirildiği gözlemlenir.

Arteriovenöz Malformasyonların (AVM) Belirtileri Nelerdir?

Bu rahatsızlık en çok ciltte oluşmakla birlikte, tüm organlarda ya da dokularda görülebilir. Yapısal olarak bu lezyonlar, yumuşak ve sıkıştırılmaya uygundur. Aynı zamanda boyutları daha küçük ve tek bölgede olabilirken kas, kemik gibi birçok dokuyu etkileyen lezyonlar haline gelebilir. Genel olarak sinir sistemi üzerinde gelişen arteriovenöz malformasyon türleri belirti vermeyebilir. Tamamen başka bir rahatsızlık sebebiyle çekilen bilgisayarlı tomografi ya da MRG sonuçlarında tesadüfen teşhis edilebilir.

Tüm bu süreçte kişide bu rahatsızlıkla ilgili ortaya çıkabilecek belirtiler aşağıdaki gibi sıralanabilir:

1. Beyni etkilediği durumlarda bunama (demans), konuşma dengesizliği, vücudunda kuvvetsizlik, yürürken dengeyi sağlayamama, epilepsi, uyuşukluk ve zekâ geriliği gibi semptomlar görülebilir.

2. Omuriliği etkilerse bacaklarda güçsüzlük ve uyuşma, idrarı tutamama, bel ağrısı ve kanamalı durumda felç geçirme gibi belirtiler gözlemlenebilir. 

3. Hastalığın ağır semptomları arasında kanama, dokulara oksijen taşınamaması, damarlara fazla basınç uygulanması vardır. Damarlara basıncın artması duvarları zarara uğratabilir ve çevre dokularda kanama riski oluşturabilir. Bu durumda kanama engellenemezse ölüm riski görülebilir. Aynı zamanda damar sağlığı bozulduğu için oksijen yeterince taşınamaz ve hücre ölümleri gerçekleşebilir.

4. Genel anlamda ise en dikkat çekici belirtiler şişme, ağrı ve lezyon oluşumu olarak belirtilebilir. Özellikle çocukların boyun, el, ayak, yüz ve göz çevresine aileler dikkat edebilir ve bu bölgelerde şişkinlikler varsa doktora danışılabilir. Bu doğrultuda doktor fizik muayene sırasında bu semptomları göz önünde bulundurabilir. Devamında ise ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) gibi görüntüleme tekniklerinden yararlanılabilir. Tüm bu tekniklerden yararlandıktan sonra bir heyet tarafından değerlendirilen sonuçlarla tam tanı konulabilir ve konsey kararı ile bir tedavi takvimi çıkarılabilir.

Arteriovenöz Malformasyonların (AVM) Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

AVM tedavisi için doğru tedavi takvimi çıkarabilmesi noktasında hastalık tipinin belirlenmesi kritiktir. Bu bağlamda AVM çeşitleri 2 gruba ayrılabilir:

1.       Kan akışını yavaşlatan tipte AVM

2.       Kan akışını hızlandıran tipte AVM

Bu bilgilerle beraber tedavi alternatifleri aşağıdaki gibi listelenebilir:

1. Girişimsel radyoloji: Skleroterapi olarak da bilinen yöntemde anormal boyuta ulaşmış damar yumaklarını küçültmek için damar yolundan ilaç verilir. 

2. Kan sulandırıcı kullanımı: Bazı hastalarda kan pıhtısından dolayı ağrı semptomları artabilir. Özellikle çocuklarda pıhtı oluşumunu önlemek adına antikoagülan (kan sulandırıcı) ilaç alınması önerilir. Bazı durumlarda kanamayı ve pıhtılaşmayı dengeleyen proteinlerin varlığında problemler oluşabilir; bu nedenle, kan sulandırıcının doktor kontrolünde kullanımı çok önemlidir.

3. Sirolimus tedavisi: Sirolimus aracılığıyla yapılan tedavide şişkinlik ve ağrı düzeyi azaltılabilir.

4. Cerrahi müdahele: Lezyon oluşumu varsa cerrahi operasyonla bölge temizlenebilir. Bu doğrultuda skleroterapi sonrası deformasyon oluşmuşsa ya da gastrointestinal tipi varsa ameliyatla lezyonunun alınması gerekebilir.

5. Kompresyon kıyafetler: Hastalığın oluştuğu bölgede ağrının ya da ödemin azaltılması adına uzuvlara sıkı şekilde oturan kıyafetlerin giyilmesi tavsiye edilebilir.  

Arteriovenöz Malformasyon (AVM) İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

1.       “Arteriovenöz malformasyonların (AVM) erken teşhisi neden önemlidir?”

Bu rahatsızlığın yan etkileri fazla olurken hayati risk de oluşturup ani ölümlere de neden olabilir. Erken teşhisle kanama kontrol altına alınarak beyin kanaması riski azaltılabilir. Aynı zamanda damar yumağının büyüklüğü ve kritik bir alanda yer alması, kalıcı hasarlar da bırakabilir. Bu kalıcı hasarlar ani bir felç ya da anevrizma geçirme sonrasında görülebilir. Bölgede oluşabilecek hücre ölümü ve doku hasarı, bölgeyi tamamen negatif etkileyebilir. İlave olarak kan pıhtılarının oluşması, ani bir kalp krizi de oluşmasına neden olabilir. Tüm bu sebeplerden dolayı, hastalığın erken teşhisi hayati açıdan büyük bir katkı sağlar.

2.       “Arteriovenöz malformasyonların (AVM) fiziksel ve psikolojik etkileri nelerdir?”

Bu rahatsızlık hemanjiomlara benzer şekilde olarak ciltte görülebilir. Cilt üzerinde damar toplanması olarak ifade edilen bu durum, kötü bir görüntü meydana getirebilir. Bu durum, kişinin sosyal hayatta öz güveninin düşmesine ve psikolojisinin negatif etkilenmesine neden olabilir.

3.       “Arteriovenöz malformasyonlar (AVM) doğumdan önce tespit edilebilir mi?”

Bu rahatsızlığın kaynağı, bazı bilimsel çalışmalarda anne karnında oluşan genetik bir mutasyona bağlanır. Diğer bir yandan yetişkinlik döneminde de bu hastalık ortaya çıkabilir. Tüm bilgilerden dolayı hastalık, ancak semptomları ortaya çıktıktan sonra kişide tespit edilebilir.

4.       “Arteriovenöz malformasyonlar (AVM) sadece fiziksel mi olur?”

Bu rahatsızlığın etkilerine bakıldığında hem fiziksel, hem de psikolojik etkileri olabilir. Damarlarda oluşan bu problem, vücutta akut ya da kalıcı hasarlar bırakabilir. Fiziksel görünüm açısından da cildin yüzeyinde oluşabilen bu damar yumakları, kötü bir görünüm oluşturabilir.

5.       “Arteriovenöz malformasyonlar (AVM) hangi yaş gruplarında daha sık görülür?”

Hastalığın ortaya çıkış şekli kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Diğer bir yandan genellikle çocukta görülebilen rahatsızlık, her yaşta ortaya çıkabilir. Eğer yaşlılık döneminde görülürse damar hasarları riski daha yüksek olacağı için hayati riskler daha fazladır.

6.       “Arteriovenöz malformasyonlar (AVM) yaşam kalitesini nasıl etkiler?”

Bu rahatsızlık yaşam kalitesini negatif yönde etkiler. Bu süreçte damar tıkanıklıkları ya da kan akışının sağlanamaması, ani felç ya da kanamayı gündeme getirebilir. Genel olarak tedaviye doktor kontrolünde devam edilmesi, sağlık problemlerinin ilerlemesini engelleyebilir.

7.       “Arteriovenöz malformasyonlar (AVM) çevresel faktörlere bağlı olabilir mi?”

Kişide hemanjiomlar gibi hastalıkların varlığı bu rahatsızlığı tetikleyebilir. Bu nedenle hastalığın temeli genetik mutasyona bağlı olsa da bazı çevresel faktörler açığa çıkma ihtimalini artırabilir. Bu doğrultuda çevresel faktörler, hastalığın ana nedeni olmasa da tetikleyici unsuru olabilir.

8.       “Arteriovenöz malformasyonlar (AVM) için hangi uzmanlara başvurulabilir?” 

Bu rahatsızlıkta multidisipliner yaklaşımlarla tedavi takvimi çıkarabilir. Bu anlamda hastanın yaşına göre plastik cerrah, çocuk cerrahı, genel cerrah, çocuk veya erişkin hematolog, ortopedist, dermatolog ve girişimsel radyoloji uzmanlarına başvurulabilir. Tüm bu uzmanlar ortak bir zeminde tedavi seçeneklerini birlikte değerlendirebilir.