PEDİATRİK TIRNAK BOZUKLUKLARI

Çocuklarda tırnak hastalıkları, el ve ayak tırnaklarında renk değişimi, şekil bozukluğu, kalınlaşma ya da incelme, kırılma gibi belirtiler ile kendini gösteren tırnak problemleridir. Bu problemler, aslında çocuklarda görülen farklı sağlık problemlerinin habercisi olarak değerlendirilir. Bazı tırnak hastalıkları vitamin ya da mineral eksikliklerine bağlı olarak ortaya çıkabilirken, bazıları ise akciğer hastalığı gibi önemli problemlerin belirtisi olabilir.

Çocuklarda Görülen Tırnak Hastalıkları Nelerdir?

Tırnak hastalıkları arasında en yaygın bilinenleri tırnak mantarı ve dolamadır; fakat bu kadarla da sınırlı değildir. Tırnaklarda ortaya çıkan problemler, sadece estetik görünümü bozmaz, aynı zamanda ciddi sağlık problemlerinin de habercisidir. Tırnaklarda görülen problemler, çok farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabilir. Bunun için tırnak probleminin altında yatan asıl sebebin teşhis edilmesi ve tedavi sürecine başlanılması gerekir.

1.       Mantar kaynaklı tırnak hastalıkları: Tırnak dokusunda oluşan mantar enfeksiyonu nedeni ile ortaya çıkar. Enfeksiyona bağlı olarak genellikle tırnaklarda renk değişimleri, şekil bozukluğu, kalınlaşma ve kırılma gibi problemler görülür. Tırnakta mantar oluşumu özellikle ayak tırnaklarında daha sık meydana gelir. Bazı durumlarda ise ayak tırnağında oluşan mantar yayılarak ayak mantarı problemine yol açar. Ayakta mantar oluşumu, kötü kokuların ortaya çıkmasına neden olabilir. Terleten spor ayakkabı, terleten çorap giyen, ayakları nemli kalan çocuklarda daha sık karşımıza çıkar.

2.       Bakteriyel enfeksiyöz tırnak hastalıkları: Tırnak çevresinde ve tırnak yatağında bakteri oluşumu ile alakalıdır. Bakterilerin oluşumu, enfeksiyona neden olur. Bu durumda ise tırnak çevresinde kızarıklık görülür. Aynı zamanda bir sonraki aşamada bölgede şişlik ve ağrı meydana gelebilir. Tırnak kesimi işlemlerinde bölgenin yaralanmasına ve tırnak etlerinin koparılmasına bağlı olarak da enfeksiyon meydana gelebilir. Özellikle ileri aşamada dolama nedeniyle tırnak çevresinde iltihaplanma oluşum riski vardır.

3.       Travmaya bağlı tırnak hastalıkları: Tırnak hastalıkları travmaya bağlı olarak gelişim gösterebilir. Özellikle tırnak üzerine baskı yapan ayakkabıların uzun süre boyunca giyilmesi, tırnaklarda bazı problemlerin görülmesine yol açar. Yoğun efor gerektiren sporlarda da yine bu tür travmalar meydana gelebilir. Tırnak üzerine alınan şiddetli darbeler, sehpanın kenarına vurmalar, tırnak üzerine ağır bir cisim düşmesi gibi durrumlar da tırnak yapısına zarar verebilir ve hatta bazı durumlarda kalıcı deformasyon görülebilir.

4.       Tırnak batması (Onikokriptoz): Tırnağın kenar kısmının tırnak derisine doğru ilerlemesi onikokriptoz yani tırnak batması olarak adlandırılır. Bu durum genellikle ayak baş parmağında daha sık görülür. Bebeklerin ayakları tombiş olduğundan yani ayak yapıları etli olduğundan, tırnaklarındaki bu içbükey-dışbükey, konveks-konkav özellikten dolayı tırnak batması olayına bebeklerde sıklıkla rastlanır. Tırnakların hatalı kesilmesi ve parmağı sıkıştıran ayakkabıların giyilmesi de batık oluşumunun nedenleri arasında yer alır. Bazı batıklar, yüzeysel olarak oluşur ve tırnağın kesilmesi ile problem ortadan kalkar. Fakat ciddi batık türlerinde tırnak kesilse dahi tekrar aynı bölgede batıklar oluşur. İlerleyen süreçte iltihaplanma ve enfeksiyon gibi problemler görülür. Çoğu vakalarda topikal medikal tedavi yeterli iken nadiren bazı ciddi batık türlerinde cerrahi müdahale gerekebilir.

5.       Cilt hastalıklarına bağlı tırnak değişiklikleri: Çocuklarda el-ayak-ağız hastalığı gibi bazı cilt hastalıkları, tırnaklarda değişikliklere yol açabilir. Özellikle tırnakta renk değişimleri, tırnak yüzeyinde çukurlaşma ve tırnak düşmesi gibi problemler ile bu süreçte karşılaşılabilir. Tırnaklarda şekil bozuklukları ve kalınlaşmalar da cilt hastalıkları nedeniyle ortaya çıkabilir. Sedef hastalığı olan çocuklarda da bu gibi durumlara sık rastlandığı bilinir. Tırnakta sedef hastalığı oluşumu, tırnakların uzamasını önler ve sarı ya da yeşil renkte lekelenmelere yol açar.

6.       Beslenme ve vitamin eksikliklerine bağlı tırnak sorunları: Beslenme ve vitamin eksiklikleri, çocuklardaki tırnak problemlerinin en temel nedeni olarak bilinir. Vücuda yeteri miktarda vitamin ve mineral alınamaması halinde tırnakta problemler oluşmaya başlar. El tırnak hastalıkları ve ayak tırnaklarında meydana gelen problemler, özellikle çinko, demir, biotin ve B-vitaminleri eksikliğinden kaynaklanır.

7.       Kimyasal maddeler ve kozmetik uygulamalara bağlı tırnak problemleri: Özellikle makyaj malzemesi kullanan büyük kız çocuklarında ve genç kızlarda tırnakların uzun süre boyunca kimyasal maddelere maruz kalması ve bazı kozmetik uygulamaları, tırnak yapısına zarar verir. Sık oje kullanımı, el dezenfektanlarının sık kullanımı, eldiven takmadan temizlik ürünlerine temas etmek ve protez tırnak yaptırmak gibi nedenlere bağlı olarak tırnaklarda deformasyonlar oluşabilir. Lise mezuniyeti sonrasında yaptırılabilen kalıcı oje gibi uygulamalarda, tırnak yüzeyi uzun süre havasız kalır. Bu durum, tırnakta renk değişimlerine ve enfeksiyon oluşumuna neden olabilir. Yine bu yaş grubundaki genç kızlarda yaptırılabilen protez tırnak riskleri arasında ise tırnak yatağında hasar oluşumu ve tırnak mantarı yer alır. Bu tür işlemlerin profesyonel kişiler tarafından, hijyen kurallarına uygun şekilde yapılması gereklidir. Uzun süreli kullanımı ise genellikle önerilen bir durum değildir.

Çocuklarda Tırnaklardaki Hangi Renk Değişikliği Neyi İfade Eder?

Çocuklarda tırnaklardaki renk değişiklikleri, farklı sağlık problemleri ile ilişkilendirilir. Tırnakta oluşan renklere bağlı olarak bazı hastalıkların teşhis edilmesi daha kolay hale gelir. Bu nedenle tırnağında renk değişimi olan çocukların, alanında uzman hekimlere fizik muayene için götürülmesi, bazı hastalıklarda erken tanı konulmasına yardımcı olur. Tırnak renkleri ve hastalıklar arasındaki bağlantı şöyledir:

1.       Sararan tırnaklar: Tırnaklardaki en yaygın görülen hastalık belirtileri arasında yer alır. Bu durum genellikle mantar enfeksiyonu nedeni ile ortaya çıkar. Ergenlerde ve gençlerde sigara kullanımına bağlı olarak da tırnaklarda sarı renk oluşumu meydana gelebilir. Büyük kız çocuklarında ve genç kızlarda tırnaklarda kullanılan bazı oje türlerinin ve renklerinin de tırnakları sarartması mümkündür. Fakat tırnak sararması daha ciddi problemlerin de habercisi olabilir. Özellikle kronik akciğer hastalıklarına bağlı olarak ve metabolik hastalıklar nedeniyle de tırnak sararması görülebilir.

2.       Beyaz lekeler ve tırnak üzerinde oluşan çizgiler: En yaygın görülen tırnak değişimleridir. Beyaz lekeler genellikle küçük noktalar şeklinde görülür. Bazen daha geniş boyutlarda da beyaz lekelenmeler meydana gelebilir. Tırnak matriksinde meydana gelen problemler ya da travmalar bu duruma yol açabilir. Aynı zamanda çinko eksikliği nedeniyle de bu lekelenmeler görülebilir. Beslenme yetersizliği görülen kişilerde de beyaz tırnak hastalığı ortaya çıkabilir. Bu durum genellikle ciddi sağlık problemleri ile ilişkilendirilmez. Tırnakta beyaz leke oluşumu sağlıklı beslenme düzenine geçiş yapılması ile birlikte zamanla ortadan kalkabilir.

3.       Kahverengi, siyah çizgi ve koyu lekeler: Tırnak yüzeyinde görülen koyu renkler genellikle tırnaklara darbe alınması halinde ortaya çıkar. Kahverengi lekelenmeler ve siyah çizgiler, bu nedenle oluşum gösterebilir. Fakat tırnağın tamamını kapsayan uzun siyah çizgilerin doktorlar tarafından kontrol edilmesi gerekir. Koyu renkte meydana gelen lekeler ve çizgiler, çok nadiren de olsa tırnak tümörü ile alakalı olabilir.

Çocuklarda Tırnak Kalınlaşması, İncelmesi ve Biçim Bozuklukları

Tırnakta kalınlaşma ya da incelme meydana gelmesi ve biçim bozukluklarının oluşması, bazı enfeksiyon türlerine ve travmalara bağlı olarak ortaya çıkabilir. Tırnakta görülen bu yapısal bozukluklar şöyle değerlendirilir:

1.       Kalınlaşmış ve kıvrılmış tırnaklar (Onikogrifoz): Tırnakların normal yapısından daha kalın bir hale gelmesi ya da kıvrılmaya başlaması, özellikle ayak tırnak hastalıkları olarak değerlendirilir. Bu durum; mantar enfeksiyonu, travmalar ve tırnak bakımının yetersiz olması nedeni ile ortaya çıkabilir. Bazı durumlarda ise dolaşım problemlerinin belirtisi olarak da kabul edilir.

2.       Kaşık tırnak (Koilonişi): Tırnak yüzeyinin içe çökmesi olarak bilinir. Tırnak plağının incelmeye başlaması ile tırnağın orta kısmı içeriye çöker. Bu durumda kaşık şeklinde bir görüntü ortaya çıkar. Kaşık tırnak genetik bir durum olarak da bilinir. Fakat beslenme eksikliği nedeni ile de oluşabilmektedir. Özellikle demir eksikliği anemisinin bir bulgusu olarak karşımıza çıkabilir.

3.       Kırılgan ve kolay ayrılan tırnaklar: Tırnak yapısının zayıflaması, tırnakların kolayca kırılmasına ve ayrılmasına neden olur. Tırnak plağında incelme meydana geldiğinde, tırnakta ayrılmalar başlar. Büyük kız çocukları ve genç kızlarda kimyasal maddelerle ya da temizlik malzeleri ile tırnağın sürekli temas halinde olması ve bazı kozmetik ürünlerin, makyaj malzemelerinin kullanımı bu duruma neden olabilir. Aynı zamanda demir eksikliği, çinko eksikliği gibi nedenlere bağlı olarak da kırılgan tırnak oluşması görülebilir.

4.       Çizgili ve enine çentikli tırnaklar: Tırnaklarda çizgi oluşumu ve enine doğru çentik görünümü oluşabilir. Bu durum, genellikle travmalara bağlı olarak ortaya çıkar. Aynı zamanda çocuğun daha önce el-ayak-ağız hastalığı gibi şiddetli bir enfeksiyon geçirmiş olması, yoğun stres altında olması ve yüksek ateşli havale (febril konvulsiyon) gibi hastalıklar geçirmiş olması da bu duruma yol açabilir. Tırnakta oluşan bu çizgilerin ve çentik görünümünün uzun süre geçmemesi halinde ise uzman hekime müracaat edilmesi gereklidir.

Çocuklarda Tırnak Hastalıklarında Tanı Nasıl Konur?

Tırnak hastalıklarının tanısı için öncelikle tırnakta görülen değişimler incelenir. Tırnağın rengi, kalınlığı, şekli ve yüzey yapısının detaylı bir şekilde değerlendirilmesi gerekir. Çoğu tırnak hastalığı fizik muayene ile teşhis edilebilir. Fakat bazı tırnak problemleri, altta yatan birtakım hastalık türleri ile alakalı olabileceğinden, bu gibi durumlarda ise hastalardan tırnak örneği alınarak inceleme yapılır. Gerekli olması halinde hastalardan kan tahlili yaptırması da talep edilerek kandaki vitamin-mineral değerlerine bakılır. 

Çocuklarda Tırnak Hastalıklarında Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Tırnak hastalıklarında genellikle ilaç tedavisi tercih edilir. Tırnaktaki hastalığın türüne bağlı olarak hastalara reçete edilen ilaç türleri değişkenlik gösterir:

1. Çocuğun tırnak problemine neden olan el-ayak-ağız hastalığı, vb. herhangi bir cilt problemi söz konusu ise cilt kremleri önerilebilir. 

2. Tırnak sağlığının korunması ve tırnak hijyeni hakkında hastalar bilgilendirilir.

3. Tırnak probleminin altta yatan başka bir hastalığın belirtisi olduğuna dair şüpheler söz konusu ise hastalar, farklı alanlardaki uzman hekimlere konsültasyon şeklinde yönlendirilir.

Çocuklarda Tırnak Hastalıklarından Korunma Yolları Nelerdir?

1.       Çocuklarda tırnak hastalıklarından korunmak için hijyen kurallarına dikkat edilmesi gerekir. Tırnakların temiz tutulması oldukça önemlidir.

2.       Aynı zamanda tırnak kesiminin doğru şekilde gerçekleştirilmesine dikkat edilmelidir.

3.       Tırnakların fazla kimyasala, temizlik malzemesine, dezenfektana, kozmetik ürüne ve makyaj malzemesine maruz kalmaması önerilir. Özellikle büyük kız çocuklarında, ergenlerde ve lise mezunu genç kızlarda uzun süreli oje kullanımı, kalıcı oje ve protez tırnak gibi işlemlere mümkün oldukça başvurulmamalıdır. 

4.       Tırnakları olası darbelerden korumak gerekir.

5.       Ayak tırnaklarının sağlığı için ise doğru ayakkabı seçimi yapılmalıdır:

a.       Ayakkabıların hava almasına ve tırnaklara baskı yapmamasına dikkat edilmelidir.

b.      Parmakları sıkıştıran dar ayakkabılar tercih edilmemelidir.

6.       Bunların haricinde ise vitamin ve mineral açısından zengin besinlerin tüketilmesi önerilir.

Pediatrik Tırnak Bozuklukları ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

1.       “Çocuğumdaki tırnak mantarı kendi kendine geçer mi?”

Hayır. Tırnak mantarı kendiliğinden geçen bir problem değildir. Tırnakta oluşan mantar enfeksiyonları genellikle yayılım göstermeye yatkındır. Bu gibi durumlarda ise diğer tırnaklarda da mantar oluşumu meydana gelir. Tırnak mantarı probleminde uzman hekimin önerdiği ilaçların, krem ya da losyonların düzenli olarak, önerilen sürede ve dozda kullanılması gerekir. 

2.       Çocuğumun tırnaklarındaki beyaz lekeler hangi vitamin eksikliği olduğu anlamına gelir?” 

Tırnakta beyaz leke oluşumu genellikle vitamin ve mineral eksikliğine bağlı olarak ortaya çıkar. Fakat bölgeye darbe alınması ya da tırnak matriksinin zarar görmesi halinde de bu durumun ortaya çıkma ihtimali vardır. Tırnakta beyaz leke oluşumu özellikle çinko eksikliği nedeniyle görülen bir durum olarak bilinir. 

3.       “Çocuğumdaki tırnak batması evde tedavi edilebilir mi?” 

Evet. Özellikle bebek ve küçük çocuklarda görülen hafif şiddetli görülen tırnak batması problemlerinin evde tedavi edilmesi mümkündür. Fakat özellikle daha büyük çocuklarda ve gençlerde görülen bazı batıklarda iltihaplanma ve şişlik oluşumu gözlemlenebilir. Bu durumda evde müdahale etmek, batığın ilerlemesine ve bölgede acı ya da ağrı hissine yol açabilir. Özellikle İlerleyen tırnak batması için nadiren cerrahi müdahale gerekli hale gelebilir.

4.       “Kızım bu sene liseyi bitirip üniversiteye başladı, kalıcı oje ve protez tırnak yaptırabilir mi?”

Hayır, uygun bulmuyoruz. Kalıcı oje ve protez tırnak uygulamalarının uzun süre kullanımı tırnaklara zarar verebilir. İşlemlerin hatalı uygulanması halinde de tırnakların zarar görme ihtimali artış gösterir. Bu durum özellikle tırnak yapısında incelmeye yol açar. Aynı zamanda tırnaklarda enfeksiyon riski de söz konusudur.

5.       “Çocuğumun tırnakları çok kolay kırılıyor, ne yapmalıyım?”

Tırnakların kolay kırılması halinde çocukların beslenme düzenlerine dikkat edilmesi önerilir. Bu durum özellikle demir veya çinko eksikliği nedeni ile ortaya çıkar. Demir ve çinko içeren besinlerin tüketilmesi, tırnakların sağlamlaşmasına yardımcı olur. Büyük kız çocuklarında ve genç kızlarda uzun süreli oje kullanımı nedeni ile de bu durum görülebilir. Bu gruptaki çocuklarda ise kimyasala maruz kalınmaması, kozmetik ürün, makyaj malzemesi kullanılmaması önerilir.

6.       “Çocuklardaki tırnak hastalıkları hangi durumlarda ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir?” 

Çocuklardaki tırnak hastalıkları, özellikle tırnak renginde ani renk değişimleri meydana geldiğinde tehlikeli olabilir. Tırnaklarda meydana gelen renk değişimleri, ciddi sağlık problemlerinin işareti olarak değerlendirilir. Tırnaklarda şekil bozukluğu meydana gelmesi halinde de bu durumun uzman hekime danışılması önerilir.

7.       “Çocuğumdaki tırnak mantarı bulaşıcı mı?” 

Evet. Çocuğunuzdaki tırnak mantarı size veya başka kişilere bulaşabilir. Bu nedenle de tırnak makası, havlu, terlik gibi şahsi eşyaların başkası ile paylaşılmaması gerekir. Kişiye özel ürünlerin başkası ile paylaşılması, mantarın taşınmasını sağlar. Bu ürünlerin kullanıldıktan sonra dezenfekte edilmesi de oldukça önemlidir. Ürünler dezenfekte edilmediğinde, diğer tırnaklara da yayılım görülür.

8.       Çocuğumdaki tırnak hastalığı için hangi bölüme gitmeliyim?” 

Çocuklardaki tırnak hastalıkları için Dermatoloji ve Pediatri bölümlerine başvurulması mümkündür. Böylelikle tırnakta meydana gelen problemler incelenir. Gerekli olması halinde ise hastalar, farklı bölümlere konsültasyon şeklinde sevk edilir.

9.       “Çocuğum tırnaklarını yiyor, tırnak makası kullanmama gerek kalmıyor, tırnak yapısı bozulur mu?” 

Evet. Tırnakların yenmesi halinde tırnak yapısında bozulmalar meydana gelir. Bu durumun uzun süre devam etmesi halinde tırnaklarda enfeksiyon riski de artış gösterir. Tırnak çevresindeki dokular da bu süreçte hasar görebilir. Tırnak yeme hastalığı hem dermatolojik, hem parazitolojik, hem de psikolojik olarak değerlendirilmesi gereken önemli bir problemdir.

10.   “Çocuğumdaki tırnak sorunu için ona vitamin takviyesi vermem gerekir mi?”

Evet. Çocuğunuzdaki tırnak sorununun türüne bağlı olarak vitamin takviyesi gerekli olabilir. Fakat her tırnak problemi vitamin eksikliği ile alakalı değildir. Çocuklardaki tırnak probleminin öncelikle uzman hekimler tarafından incelenmesi ve tanı konulması gerekir. Problem, vitamin ya da mineral eksikliği ile alakalıysa uzman hekim çocuğunuz için vitamin takviyesi önerir. Fakat farklı bir problem söz konusu ise uygulanacak tedavi yöntemleri de değişkenlik gösterecektir.