HERPES SİMPLEKS VİRÜSÜ (HSV)

Yenidoğan dönemi (“neonatal herpes”) dahil, bebek, çocuk ve yetişkin her yaştan insana bulaşabilen Herpes simpleks virüsü (HSV), herpesviridae ailesinden, genital ve oral uçuklara neden olabilen viral bir enfeksiyon etkenidir. Ağız bölgesi “oral herpes” (veya herpes labialis) olarak bilinirken genital bölge ise “genital herpes” ismiyle bilinir. Herpes virüsün en yaygın bulaşma yolu ise ciltten cilde temastır.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Nedir?

Herpes simpleks virüsü (HSV), cilt ve mukoza zarlarında viral enfeksiyonlara neden olan yaygın bir virüs grubudur. HSV-1 ve HSV-2 olmak üzere iki farklı tipi bulunur ve her 2 tipi de vücutta farklı yaralara sebep olmasıyla bilinir.

Herpes simpleks virüsü (HSV) ciltten cilde yakın temas yoluyla vücudun birçok farklı yerini enfekte edebilir; ancak en yaygın olarak ağız bölgesinde (oral herpes) ve genital bölgede (genital herpes) meydana gelir ve etkilediği bölgede ağrılı kabarcıklara veya ülserlere yol açar. Özellikle genital herpes vakalarında yaralar daha sancılıdır.

HSV’nin en belirgin semptomu, enfeksiyonun olduğu her yerde açılıp kabuklanan içi sıvı dolu kabarcıklardır ve temas yoluyla kişiden kişiye bulaşabilir ki bu durum aynı zamanda “herpes salgını” olarak da ifade edilir. Ancak herpes vivrüsü vakaları herhangi bir semptom göstermeden de kişiyi enfekte edebilir.

HSV'nin, bulaşan kişiyi nasıl etkileyeceği virüs tipi ve kişinin genel vücut sağlığı dahil olmak üzere birçok faktöre bağlı olarak değişir. Burada devreye HSV’nin tipi ve belirtilerin şiddeti girer. Bunlara bağlı şekilde herpes virüsün etki düzeyi farklılık gösterebilir.

HSV tedavisinde uygulanan yöntemler; virüsü başkalarına bulaştırma riskini azaltırken, salgınların daha yönetilebilir olmasına yardımcı olmasının yanında belirtilerin de daha hafif yaşanmasını sağlar.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Tipleri

Herpes virüsü, HSV-1 ve HSV-2 olarak 2 tipe ayrılır:

1.       HSV-1 (HSV Tip-1): En yaygın görülen HSV tipidir. Birçok kişide HSV-1 virüsü yaşamın erken dönemlerinde ortaya çıkar. HSV-1 birçok kişide belirtilere yol açmayabilir; ancak belirti ortaya çıktığında, genellikle ağız çevresinde uçuk şeklinde ortaya çıkar. Oral herpes veya uçukların en yaygın nedenidir. Ancak bazı genital herpes vakalarının temelinde de HSV-1 virüsü yatabilir ki bu durum oral yolla gerçekleşen cinsel ilişki sırasında yaşanır.

2.       HSV-2 (HSV Tip-2): HSV-2 virüsü nispeten daha az görülür, ancak genital herpesin en temel sebebidir. Buna neden olan eylem ise genellikle cinsel ilişkidir.

Her 2 virüs tipi de cilt teması, cinsel ilişki veya vücut sıvıları yoluyla kişiden kişiye yayılma potansiyeli taşır. Ayrıca her iki virüs tipinin yaptığı enfeksiyon da ömür boyu sürme eğilimi gösterir. 2 virüs tipi de kendini fark ettirmeden vücutta aktif kalabilir. Aktif bir HSV enfeksiyonu söz konusu olduğunda, ciltteki yaralardan görünmez virüsler döküldüğünde başkalarına bulaşma riski vardır. Ancak çoğu zaman virüsler vücutta aktif değildir ki bu doğrultuda virüsün tehlikesi söz konusu değildir ve bulaş riski yoktur.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Bulaşıcı mı?

Herpes simpleks virüsü (HSV) oldukça bulaşıcı bir virüs grubudur ve kişiden kişiye cilt teması yoluyla yayılır. Yakın temas, virüsün cilt yoluyla başkalarına bulaşmasına yol açabilir.

Herpes simpleks virüsü (HSV) enfeksiyonu, cilt ve mukoza zarları yoluyla virüs vücuda girdiğinde meydana gelir. Virüs, kendi kopyalarını üretmek için hücreleri kullanır. Kişi sadece 1 kez bu virüsle enfekte olduğunda, virüs vücutta ömür boyu kalabilir. Virüs genellikle uykuda (latent) olur, ancak yeniden aktifleşme riski söz konusudur ve bu da herpes salgınlarına neden olarak bulaşıcılığı artırabilir.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Kuluçka Süresi

Herpes simpleks virüsünün vücuttaki kuluçka süresi 1-26 gün arasında değişkenlik gösterse de genellikle ortalama 6-8 gündür. Kuluçka süresi dediğimiz durum özetle, HSV ile ilk enfekte olduktan sonra semptomların ortaya çıkması için gereken süredir. Bazı insanlar virüsle enfekte olur, ancak hemen semptom geliştirmez; bunun yerine, virüsün vücutta uykuda (latent) kaldığı süre zarfında ve yeniden aktifleşene kadar aylarca, hatta yıllarca semptomlar ortaya çıkmayabilir. Bu durum “asemptomatik herpes” olarak tanımlanır.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Bulaş Yolları

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) enfeksiyonları, enfekte kişinin özellikle ağız ve genital bölgelerindeki salgılarıyla, öpüşme sırasında, aynı bardaktan su içilmesiyle ve her çeşit cinsel ilişkiye girilmesi sonucunda temas eden kişiyi enfekte etmesiyle meydana gelir.

Özetle, HSV bulaş yolları şunlardır:

1. Ağız ve genital bölge salgıları

2. Yakın temas ve öpüşme

3. Aynı bardaktan su içilmesi

4. Cinsel ilişkinin her çeşidi

5. Meni veya vajinal akıntı

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Tetikleyici Faktörler

1. Bağışıklık sisteminin baskılanması

2. Yüksek ateş

3. Stres faktörü

4. Hormon değişimleri (adet dönemi başta olmak üzere)

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Belirtileri

Ateş, baş ağrısı, lenf bezlerinde şişme ve göz tahrişi de belirtiler arasında olsa da Herpes simpleks virüsü (HSV) başlıca 2 şekilde ortaya çıkar:

1.       Oral herpes (Herpes labialis): Uçuğa neden herpes virüslerinde ağızda ağrılı kabarcıklar, kaşıntı, yanma ve karıncalanma görülür.

2.       Genital herpes: Genital bölgede kaşıntı, kabarcık ve kızarıklık yaşanır.

Herpes simpleks virüsü (HSV) belirtileri şunlardır:

1. Ağızda ağrılı kabarcıklar, kaşıntı, yanma, karıncalanma

2. Genital bölgede kaşıntı, kabarcık, kızarıklık

3. Ateş

4. Baş ağrısı

5. Lenf bezlerinde şişme

6. Göz ağrısı, göz tahrişi

7. Işığa karşı hassasiyet

Herpes Simpleks Virüsünün (HSV) Etkilediği Vücut Bölgeleri

HSV, bilhassa ağız ve genital bölgeyi etkilese de vücudun farklı bölgelerinde de ortaya çıkabilir:

1.       Ağız ve yüz bölgesi (Oral herpes veya herpes labialis ve herpetik gingivostomatit): Dudaklarda ve ağız çevresinde uçuklara neden olur. Bazı kişilerde ise ilk kez enfekte olduklarında “herpetik gingivostomatit” denilen ağızlarının içinde yaralar ve diğer semptomlar gelişebilir. Nadiren de olsa burun üzerinde veya burun içinde yaralar da ortaya çıkabilmektedir.

2.       Genital bölge (Genital herpes): Genital bölgede yaralara neden olur. Bu yaralar, görülen kısımlar (vulva veya penis gibi) ve görünmeyen kısımlar (rahim ağzı gibi) da dahil olmak üzere farklı bölgelerde ortaya çıkabilir.

3.       Gözler (Herpes keratiti): HSV, “herpes keratiti” adı verilen ciddi bir göz enfeksiyonuna sebebiyet verebilir.

4.       Beyin ve omurilik (Herpes menenjiti ve/veya ensefaliti): HSV, beyni (“herpes ensefaliti” ) veya beyni ve omuriliği çevreleyen koruyucu zarı (“herpes menenjiti”) enfekte edebilir. Ayrıca çok yaygın olmasa da hem beyni ve hem de koruyucu zarı enfekte ederse, “herpes meningoensefaliti” adı verilen yaşamı tehdit eden bir durum gelişebilir.

5.       Vücudun diğer bölgeleri: HSV, “herpetik dolama” şeklinde parmakları veya vücudun herhangi bir yerindeki cilt bölgesini (“herpes gladiatorum”) enfekte edebilir. Yaygın bir cilt enfeksiyonu olan “egzama herpetikum” ise, atopik dermatiti olan kişileri etkileyen HSV enfeksiyonunun bir komplikasyonudur.

6.       Diğer organlar: HSV, yemek borusu (“herpes özofajiti), akciğerler (“HSV pnömonisi”) ve karaciğer (“HSV hepatiti”) dahil olmak üzere göğüs ve karındaki bir veya daha fazla organı etkileyebilir. Ancak bu tür enfeksiyonların bağışıklık sistemi zayıf olan kişileri etkileme olasılığı daha yüksektir.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Teşhis Yöntemleri

1.       Fizik muayene: HSV riski taşıyan kişiler için öncelikle fiziksel muayene yeterli olabilir. Bu muayene sırasında vücutta enfeksiyonun yol açtığı yaraların tespiti yapılır ve çoğunlukla bu tespit, HSV tanısı için yeterlidir.

2.       Antikor testi: Bazı vakalarda HSV-1 veya HSV-2’ye karşı antikor varlığının tespiti için kan testi yapılabilir.

3.       Lomber poksiyon (Spinal tap): Uzman hekim ensefalit veya menenjitten şüphelenirse lomber ponksiyon (LP) ya da diğer adıyla spinal tap da yapılabilir.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Tedavi Yöntemleri

Herpes virüsünü vücuttan atmak için yaygın olarak anti-viral ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar şurup, tablet, krem, damar yolu veya göz damlaları şeklinde olabilir. Hastalığın seyrine göre ilacın türü uzman hekim tarafından belirlenir.

Ancak kişinin güçlü bir bağışıklık sistemi varsa HSV vücuttan atılır. Herpes virüsün etkilediği bölgelerde kabarcıklar, kızarıklık, yanma veya kaşıntı varsa bir uzman hekim kontrolü gereklidir.

Oral herpes ve genital herpesin tedavisi 2 sınıfa ayrılır:

1.       Epizodik terapi (Epidozik tedavi): Kısa süreli bir tedavi programıdır ve anti-viral ilaç kullanımını içerir.

2.       Kronik baskılayıcı tedavi: Antiviral ilaçların uzun süreli kullanımıdır.

Bu tedavi yöntemlerinin tercihi uzman hekim tarafından enfekte kişinin durumuna ve hastalığının şiddetine göre belirlenir.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Korunma Tedbirleri

Herpes virüsü insanlar arasında çok kolay yayılabilen bir virüstür, bu mânâda ancak şu kişisel tedbirler işe yarayabilir:

1. HSV enfekte kişilerle yakın temastan kaçının.

2. Risk varsa öpüşme ve cinsel temastan uzak durun.

3. Cinsel ilişki sırasında korunun.

4. Herpes riski varsa test yaptırın.

Herpes Simpleks Virüsü (HSV) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1.       “Herpes simpleks nedir?”

Herpes simpleks virüsü (HSV), oral uçuk ve genital uçuk hastalığına yol açan virüs ailesine verilen isimdir. HSV-1 ve HSV-2 şeklinde iki farklı tipi vardır ve oldukça bulaşıcı bir virüstür.

2.       “Herpes ne zaman geçer?”

Herpes virüs enfeksiyonu genellikle 2-3 hafta içinde geçer. Kimi vakalar kendiliğinden geçerken, kimi vakalarda anti-viral ilaçlara ihtiyaç duyulabilir.

3.       “Herpes varken cinsel ilişkiye girilir mi?”

Kişi herpes virüsüyle enfekte iken korunmalı cinsel ilişkiye girebilir; ancak yine de virüsün bulaşma riskine karşı, virüs geçene kadar cinsel ilişkiye girilmemesi çok daha sağlıklı olur. Karar verilemediği durumlarda bu konuda uzman bir doktor eşliğinde karar vermek gerekir.

4.       “Herpes tuvaletlerden bulaşır mı?

HSV virüsünün cilt temasıyla bulaştığı bilinse de eğer enfekte bir kişinin kullandığı lavabodaki yüzeylere veya eşyalara temas edilirse, tabii ki virüs bulaşabilir.

5.       “Herpes öpüşerek bulaşır mı?”

Evet. Hem de en yaygın bulaş yollarından biri öpüşmektir.

6.       “Herpes ömür boyu kalır mı?”

Herpes simpleks virüsü (HSV) ömür boyu vücutta kalabilen bir enfeksiyon türüdür. Virüs latent konumdayken ateş, üzüntü, stres gibi durumlarda yeniden aktifleşebilir ve bunun akabinde periyodik salgınlara neden olabilir. Ancak bu durum kişiden kişiye değişkenlik gösterir.

7.       “Herpesli bir kişi kan verebilir mi?”

Aktif olarak herpes virüsüyle enfekte olan bir kişinin kan vermesi önerilmez; ancak virüsün neden olduğu yaralar veya uçuklar tam olarak iyileşmişse ve artık enfekte etme riski kalmamışsa, kişi kan verilebilir.

8.       “Genital herpes ile HIV arasındaki bağlantı nedir?”

Herpes virüsü ağız, vajina ve rektumun derisinde veya astarında yaralara veya çatlaklara neden olabilir. Bu durum da HIV'in vücuda daha kolay girmesi için bir yol sağlar. Vücutta görünür yaralar olmasa bile, herpes genital organların astarındaki bağışıklık hücrelerinin sayısını artırır. HIV de zaten vücuda girmek için bağışıklık hücrelerini hedef alır. Bu nedenle hem HIV, hem de genital herpes olması; oral, vajinal veya anal seks sırasında HIV negatif bir kişiye HIV bulaştırma riskini artırabilir.