EMZİRMEYİ DESTEKLEYEN UYGULAMALAR

1. ANNEYLE BEBEĞİN AYNI ODADA KALMASI

Soru: “Meryem'in bebeğinin doğumundan bu yana yarım gün geçmiştir. Meryem dinlenmiş ve Hemşireye bazı soruları vardır. Meryem’in önceki bebeği doğduğunda, bebek çoğu zaman bebek odasında kalmıştı. Meryem neden yeni bebeğinin onunla birlikte aynı odada kaldığını öğrenmek istemektedir?”

•       Başarılı emzirmede 10 adım ilkelerinden, 7. adım şöyle der:

–      Anne bebeğin birlikte kalması: Anne ve bebeğin 24 saat boyunca birlikte olmasını sağlayın

–      Annenin bebekten rutin olarak ayrılmasını engelleyin

–      Ancak özel klinik durumlarda anne bebek birbirinden ayrılabilir

Aynı Odada Kalmanın Bebek İçin Önemi

•       Bebek daha iyi uyur ve her istediğinde emzirileceğinden daha az ağlar

•       Doğum öncesi anne karnında anneyle bebek arasında ortak bir uyku ve uyanıklık döngüsü oluşur. Doğum sonunda aynı odada kalan anne ve bebek bu döngüyü devam ettirir.

•       Bebek daha az enfeksiyona maruz kalır

Aynı Odada Kalmanın Anne İçin Önemi

•       Bebek anne yanında olduğunda sık sık, her istediğinde emebilme şansı olduğu için beslenmeye yanıtı daha kolay anlaşılır ve  annenin süt üretimi daha iyi olur

•       Annenin bebeğine yetebileceği konusunda inancı güçlenir, özgüveni artar

•       Anne bebeğinin iyi olduğunu görür

•       Anne bebek bağı daha kolay oluşur

•       Emzirme daha kolay başlar ve daha uzun sürer

Soru: “Anneyle bebeğin aynı odada kalmasının önündeki engeller neler olabilir? Bu engeller için çözüm ne olabilir?”

Sorunlar ve Çözümleri

•       Annenin yorulacağı endişesi

–      Annenin sessiz bir ortamda dinlenmesi sağlanabilir

–      Doğumda gereksiz tıbbi uygulamalardan kaçınılmalıdır

•       Bebeğinin bebek odasına götürülmesini isteyen anneler

–      Anneye bebekle aynı odada kalmanın yararları konusunda bilgi verilir

•       Bebeğe Bakım ya da Girişim

Bebeğin bakımı annenin yatağı yanında ya da annenin bulunduğu ortamda yapılmalıdır

Böylece bu davranış anneye güvence verir

Annenin yanında yapılan bakım anneye bebek bakımı konusunda bilgi verir ve anne öğrenir

Bebeğin daha rahat olması sağlanır

•       Bebeğin Gözlenmesi

–      Bebeğin gözetim altına alınması, annesinin yanında daha kolaydır

–      Yoğun bir bebek odası çalışanına göre anne bebeğiyle ilgili çok daha iyi gözlem yapar

•       Beşik İçin Odada Uygun Alan Olmaması

–      Bebek annenin yatağına yatırılabilir

   (Güvenlik açısından yatağın korkuluklarının olması iyi olur)

–        Hem anne hem bebek daha iyi dinlenir

–        Emzirme sıklığı artar

•       Anneyle Bebeğin Bir Nedenden Ayrılması Gerekiyorsa;

Ayrılma nedeni dosyaya kaydedilmelidir

Ayrılık gerekçesi sık sık incelenerek ortadan kalktığında bebek anneye verilmelidir

Ayrılık sırasında

–      Annenin bebeğini görmesi ve kucağına alması sağlanır

–      Anne sütünü düzenli olarak sağmalıdır.

Soru: “Sağlık kuruluşunda aynı odada kalma annelere nasıl sunulmuş? Tıbbi neden olmadıkça bebeğin anne yanında olmaması olağan mı? Yoksa anne bebeğini yanına istemeli mi? Yani bebeğin bebek odasında annesinden ayrı tutulması olağan mı?”

2. BEBEK HER İSTEDİĞİNDE EMZİRME

•       Adım 8: Bebeğin Her İstediğinde Emzirilmesi İçin Anneyi Destekleyin

Emzirme bebeğin isteğine göre gerçekleştirilir. İki konu önemle vurgulanmalıdır.

–      Emzirme sıklığı

–      Emzirme süresi

Soru: “Meryem bebeklerin belli bir beslenme düzeni olması gerektiğini düşünüyordu, ancak bu hastanede bebeğin istediği anda emzirilmesi gerektiği söylenmişti. Bebek her istediğinde emzirmenin neden önerilmekte olduğunu nasıl açıklarsınız?”

•       Her İstediğinde Emzirmenin Bebek İçin Yararları

–      Bağışıklık maddelerinden zengin kolostrumu daha fazla alır, böylece hastalıklardan korunma olanağı artar

–      Daha hızlı kilo alır

–      Daha az yenidoğan sarılığı olur

–      Daha az ağlar, annede bebek doymuyor endişesi olmayacağından yapay besine  daha az ihtiyaç duyulur

–      Beslenme sıklık ve süresini denetlemesine izin verilen çocuklar kendi açlık belirtilerini tanımayı öğrenirler

•       Her İstediğinde Emzirmenin Anne İçin Yararları

–      Süt üretimi daha hızlı artar

–      Daha az meme dolgunluğu olur

–      Anne bebeğin gereksinimlerine yanıt vermeyi öğrenir ve özgüveni artar

–      Emzirme kolaylaşır

–      Emzirme süresi uzar

Soru: “Meryem, Her istediğinde emzirmenin ana fikrini anlamıştır. Ancak halen bebeği ne zaman beslemesi gerektiğini nasıl anlayacağını ve süre tutmayacaksa her emzirmenin ne kadar süreceğini nasıl belirleyeceğini bilememektedir. Bir yenidoğanda beslenme zamanının geldiğini gösteren belirtiler nelerdir?”

•       Şimdilik Sakinim Modu

•       Erken Acıkma Belirtileri

Bebek acıkmanın erken belirtilerini gösterdiğinde emzirilmelidir

•       Erken acıkma belirtileri

–      Gözler açık ya da kapalıyken artmış göz hareketleri

–      Aranma, emme hareketleri

–      Yumuşak sesler

–      Parmaklarını, battaniyeyi ya da ağzına değen cisimleri emme

•       Acıkmaya Başladım Acele Et Modu

•       Geç acıkma belirtileri

Bebeğin ağlaması

Ağlarken yüzünün kızarması

Gerinmesi

Sinirlendiği için memeyi almak istemeyip memeyle savaşması

•       Geç Kaldın Şimdi Çok Kızdım Modu

Acıkma Belirtileri Zamanında Anlaşılamazsa

Bazı bebekler çok acıksalar da belli etmeyip uykuya dalabilirler,

Bu durumda bebek, nazik hareketlerle uyandırıp mutlaka emzirilmelidir.

Bazı bebekler ise beslenmeyince hemen sinirlenebilir

Böyle durumlarda öncelikle bebeği sakinleştirmek gerekir.

Soru: “Bebeğin emmeyi  bitirip doyduğunun  göstergeleri nelerdir?”

•       Tokluk Belirtileri

Emzirmenin başındaki vücut gerginliğinin azalıp kaybolması

Çoğu bebek doyunca memeyi kendiliğinden bırakır, bazıları ise uykuya dalıncaya kadar yavaş yavaş emmeyi sürdürebilir

•       Emzirme Davranışları

Bazı bebekler sık aralıklarla kısa süre emerken, bazıları uzun bir emme sonrası birkaç saat bekleyebilir.

Hatta emme davranışı gün içerisinde bile değişiklikler gösterebilir.

Anneye Zamanında doğmuş bir yenidoğanın emme davranışından söz edin:

–      Yenidoğanlar ilk 2-7 gün 1-3 saatte bir emmek isterler. Bu bazen daha sık da olabilir

–      Süt geldikten sonraki 24 saatte 8-12 emzirme doğaldır. Ancak anneye bebek her istediğinde emzirmesi gerektiği konusunda mutlaka bilgi verilmeli.

–      Hızlı büyüme dönemlerinde  artan gereksinimi karşılamak için bebek daha sık emebilir

–      Bebeğin her istediğinde emmesi annede meme dolgunluğunu da önler

Çoğu yayında bebeklerin memede kalma süreleri farklılık göstermektedir.

Çok uzun emzirmeler 40 dakikadan fazla, kısa süreli emzirmeler 10 dakikadan az ve

Bazı yayınlarda toplam 24 saatlik periyotta 12 kez diye söz edilir.

Ancak anneye süre vermek yerine bebeğin beslenme davranışını anlatmak, tokluk belirtilerinin ipuçlarını öğretmek daha yararlı olacaktır.

İlk birkaç gün emzirme düzenini annenin belirlemesi gerekebilir

–      Bebek prematürite, sarılık ya da doğumda kullanılan ilaçların etkisi gibi nedenlerle uyanamıyorsa

–      Annenin memeleri çok dolmuş ve rahatsızlık veriyorsa

3. UYKULU BEBEĞİN UYANDIRILMASI VE AĞLAYAN BEBEĞİN SAKİNLEŞTİRİLMESİ

Uykulu Bebeğin Uyandırılması

•       Bebek emmek istemeyecek kadar uykuluysa

–      Battaniye ve ağır giysileri açarak bebeğin kol ve bacaklarının oynamasına izin verin

–      Daha dik konumda emzirmeyi sağlayın

–      Bebeğin gövdesine masaj yapın ve bebekle konuşun

–      Uyanmazsa yarım saat bekleyip yeniden deneyin

–      Bebeği yanağına ya da ayağına vurarak hırpalamayın

•       Özellikle gece emzirmelerinde 3 saatten fazla uyuması halinde bebeğin mutlaka uyandırılarak emzirilmesi konusunda anneye bilgi verilmelidir.

Bebeklerde Ağlama

•       Bebek “çok fazla ağlıyor” ise

–      Gerçekten diğer bebeklere göre fazla ağlıyordur  ya da

–      Ailenin ağlamaya toleransı düşüktür

–      Aile bebeği sakinleştirmeyi bilmiyordur

•       Sık ağlayan bebek

•       Anneyi dinleyin

•       Bulunduğu durumu anlamaya çalışın

•       Doğru uygulamalarını övün

•       Emzirme değerlendirmesi yapın

•       Gerekiyorsa bebeği ileri merkeze sevk edin

Bebekler Neden Ağlar?

Bebeğin olası ağlama nedenleri

•       Açlık

•       Ağrı

•       Yalnızlık

•       Yorgunluk

•       KOLİK

•       Burun tıkanıklığı

•       Pamukçuk

•       Diğer nedenler

Ağlayan Bebeğin Anneye etkileri

•       Bebek ağladığında anne ya da diğer aile bireyleri sütün yetmediğini ya da bebeğe yaramadığını düşünebilirler

•       Ağlayan bebek annenin özgüvenini ve ailenin anneye olan güvenini sarsar

•       Anne farklı beslenme şekillerine yönelebilir.

Anneye Destek Olmak

•       Anne bebeğine yeterli olacağı ve gerekli bakımı verebileceği konusunda kendisine güvenmelidir

•       Anneyi dinleyip ne hissettiğini öğrenin

•       Anne ve bebeğin doğru yaptıklarını ve olağan olanları destekleyin

•       Gerekli olan bilgileri verin

•       En çok bir ya da iki öneri verin

Bebeği Rahatlatacak Uygulamalar

•       Bebeği rahat ettirin

–      Altı temiz ve kuru olmalı

–      Ortam ne çok soğuk ne çok sıcak olmalı

•       Bebeği emzirin

–      Bebek aç, susamış olabilir

–      Yalnızca kendini güvende hissetmek istemiş olabilir

Ağlayan Bebek İçin Öneriler

•       Anne ve bebeğin daha çok bir arada kalması sağlanmalıdır

•       Kucakta tutarken konuşun, şarkı söyleyin ve nazikçe sallayın

•       Kollarına, bacaklarına ve sırtına masaj yapın

•       Kolik ağrısında karın masajı işe yarayabilir.

•       Pamukçuk yada burun tıkanıklığı varsa tedavi edilmeli

•       Her emzirmede bir memeyi verin, sonraki emzirmede diğer memeyi verin.

•       Bebek dolu memeyi almakta zorlanabilir. Bekletilen memede çok süt birikirse bir miktarı sağılabilir

•       Annenin içtiği kafeinli içecekleri azaltın

•       Bebeğin yakınlarında ya da emzirme sonrası sigara içilmemesini sağlayın

•       Bebekle bir süre aile fertlerinden birinin ilgilenmesini sağlayın

•       Diğer aile bireylerini de konuşmaya katarak annenin üzerindeki diğer beslenme yöntemlerine başlama baskısını azaltın

4. Gereksiz kullanılan Yapay beslenmenin ENGELLENMESİ

Adım 6: Tıbbi neden olmadıkça yenidoğan bebeğe anne sütü dışında hiçbir yiyecek ve içecek vermeyin

•       Zamanında doğan sağlıklı bebeklerin formül süt desteği ya da emzirme öncesi besinlere tıbbi gereksinimleri ender olarak olur

•       Dehidratasyonu engellemek için su verilmesine gerek yoktur.

•       Çeşitli nedenler ile emzirmeye ara verildi ise tekrar başlatılmasını planlayın

Soru: “Meryem doğumdan başlayarak bebeğini yapay besinle  besliyordu. Şimdi bu şekilde beslemenin bebeği için iyi olmadığını duymuş ve neden olduğunu bilmek istiyor. Meryem’e yapay beslenmenin neden önerilmediği konusunda ne söyleyebilirsiniz?”

Yapay Beslenmenin Sakıncaları

•       Bebeğin midesini doldurarak meme emmesini engeller

•       Bebeğe verilen su, çay ya da şekerli su sütün yerini alacağından, bebek yetersiz kilo alır

•       Anne sütünün koruyucu etkisini azaltarak ishal ve diğer hastalıkların riskini arttırır

•       Bebeği olası allerjenlerle ve intoleransla karşı karşıya bırakarak egzema ve astıma yol açabilir

•       Bebek yeterli emmeyince süt birikir, dolgunluk olur, süt üretimi azalır

•       Ağlayan bebeği susturmak için yapay besin verilmesi, annenin özgüvenini sarsar

•       Gereksiz ve bütçeyi sarsan pahalı bir harcama olur

Yapay Besin Vermek İsteyen Anne

•       Özgüveni yıkılmış kendine güvenini kaybetmiş olabilir

•       Bebeğin beslenmesi ya da bakımıyla ilgili güçlükleri olabilir

•       Çevre ve aile baskısına maruz kalıyor olabilir

Bu durumdaki bir annede sorunları çözmeye yardımcı olmak etkili olabilir

•       Yapay Besin Öneren Sağlık Çalışanı

•       Emzirmeyle ilgili zorluklara çözüm olarak yapay besin önerilmesi

–      Emzirmeyi destekleme konusunda bilgi ve beceri eksikliğine bağlı olabilir

–      Yapay besin önerisinin sıkça yapılması, yoğun, stresli bir ortamda hızlı ve geçici bir çözüm  arayışının göstergesi olabilir

Özel Durumlarda Emzirme

•       Emzirecek HIV pozitif anne bebeğine emzirmeden mama verilmesi, gastrointestinal mukozada değişiklikle virüs geçişine yol açabilir.

•       Annenin HIV durumunu ortaya koyacak testleri yapamıyorsanız, emzirme sırasında virüs geçiş olasılığının yalnızca emzirme ile azalacağını vurgulamak önemlidir

•       Bir anneye danışmanlık verilmiş, test yapılmış ve HIV pozitif bulunmuşsa, emzirmeme kararı verdiği zaman bu, mama başlamak için geçerli bir tıbbi durumdur.

5. BİBERON VE EMZİĞİN zararları ve ENGELLENMESİ

Adım 9: Emzirilen bebeklere biberon ya da emzik vermeyin

Soru: “Biberon ve emzik kullanımının önlenmesi neden önerilmektedir?”

Emzik ve Biberonun Sakıncaları

•       Bebek anneyi emmeyi bırakabilir

•       Doygunluk hissi verdiğinden bebek daha az emebilir, dolayısıyla daha az büyür

•       Birçok enfeksiyonun kaynağı olabilir (Örn; kulak enfeksiyonları)

•       Diş sorunları (özellikle çene yapısında bozulmalar ve diş çürükleri) biberon ve emzik kullanan bebeklerde daha sık görülür.