EMZİRİLEN BEBEĞİN İZLENMESİ VE YETERSİZ SÜT

1. “YETERSİZ SÜT” İLE İLGİLİ OLUŞAN KAYGILAR

•       Ayşe, önceki bebeği için sütünün yetersiz olduğunu hissetmiş ve ilk haftalardan itibaren bebeğine formül gıdalar vermişti.

•       Bu gebeliğinde de bebeğin sadece anne sütüyle beslenmesinin bebek için önemli olduğunu duymuştu.

•       Ayşe, anne sütünün önemine inanmaktadır, ancak başka hiçbir gıda vermeden anne sütü verebileceğinden emin değildir.

Soru: “Bebeğin iyi büyümesine karşın, hangi belirtiler nedeniyle anneler sütlerinin yetmediğini düşünebilirler?”

•       Bebeğin sıklıkla ağlaması

•       Uzun süre uyumaması ya da çok fazla uyuması

•       Bebeğin memede durmaması ve emzirmenin zor olması

•       Parmaklarını ya da yumruğunu emmesi

•       Bebeğin sürekli emmek istemesi

•       Memede çok uzun sürelerle kalması

•       Annenin ya da başka bir kişinin annenin sütünün "sulu" olduğunu düşünmesi

•       Annenin memesini sağdığında az süt gelmesi ya da hiç süt gelmemesi,

•       Memelerin eskisine göre daha yumuşak hale gelmesi,

•       Annenin süt akması veya diğer oksitosin reflekslerini yaşamaması,

•       Bebeğe takviye mama verildiğinde yemesi.

Soru: “Hangi belirtiler sayesinde anne, bebeğinin yeterli anne sütü aldığını anlayabilir?”

Yeterli anne sütü alımının güvenilir göstergeleri şunlardır:

•       Bebeğin ikinci günden itibaren 24 saat içinde 6 ya da daha fazla açık ve seyreltik idrar yapması

•       Her 24 saatte 3-8 arası dışkılama (ilk aydan sonra dışkılama daha seyrek olabilir)

•       İyi kas elastikiyeti, sağlıklı deri ve kıyafetlerine göre hızlı büyüme

•       İkinci haftada bebeğin doğum tartısında olması ve ilk altı ayda, ayda en az 500 gr. veya haftada 125 gr. kilo almasıdır.

YETERSİZ SÜT BELİRTİLERİ (GÜVENİLİR)

•       YETERSİZ TARTI ALIMI

   (Bir ayda  500 gramdan az, ikinci haftanın sonunda doğum tartısından az)

•       ÇOK AZ MİKTARDA, KONSANTRE İDRAR ÇIKARMASI

   (Günde altıdan az, Sarı ve keskin kokulu)

–      Eğer emzirme yanında su da veriliyorsa, idrar çıkışı normal olacak, ancak bebek kilo alamayacaktır

–      Dışkılama 24 saatlik sürede 3-8 kez gerçekleşir, 1. aydan sonra sıklık azalır

YETERSİZ SÜT BELİRTİLERİ (OLASI)

•       Emzirmeden sonra tatmin olmuyorsa

•       Bebek sık sık ağlıyorsa

•       Çok sık meme emiyorsa

•       Çok uzun süre emiyorsa

•       Bebek emmeyi reddediyorsa

•       Bebek sert ya da yeşil dışkı yapıyorsa

•       Bebek az sayıda, küçük miktarlarda dışkı yapıyorsa

•       Memeler  büyümemişse (gebelikte)

•       Süt gelmiyorsa (doğumdan hemen sonra)

BEBEĞİN YETERLİ ANNE SÜTÜ ALAMAMASININ NEDENLERİ

1.       EMZİRME İLE İLGİLİ FAKTÖRLER

ü  Geç başlama

ü  Sık emzirmeme

ü  Gece emzirmeme

ü  Kısa emzirme

ü  Memeye kötü yerleşme

ü  Memeye fazla baskı uygulanması,

ü  Bebeğin her isteğinde emzirilmemesi

ü  Biberon, yalancı emzik verme

ü  Ek besinler verme

2.       ANNENİN PSİKOLOJİK DURUMU

ü  Özgüven azlığı

ü  Kaygı, Stres

ü  Emzirmeden hoşlanmama

ü  Bebeği kabullenememe

ü  Yorgunluk

ü  Bebeğin ihtiyaçlarına cevap verme güçlüğü

3.       ANNENİN FİZİKSEL DURUMU

ü  Ağır malnütrisyon

ü  Gebelik

ü  Kontraseptif haplar, diüretikler

ü  Alkol, Sigara

ü  Plasenta parçası kalması

ü  Meme gelişiminde bozukluk

ü  Oksitosin refleksinin olmaması

•       Bebeğin Yeterli Anne Sütü Alamamasının Nedenleri

4.       BEBEKLE İLGİLİ DURUMLAR

•       HASTALIK (Güçlü ememez)

•       ANOMALİ

   - KALP ANOMALİSİ (Kilo almada güçlük çeker)

   - NÖROLOJİK PROBLEMLER

Yetersiz süt üretiminin nedenleri

•       Süt üretimini etkileyen tüm bu nedenlerle birlikte bebeğin emmesiyle ya da süt sağarak memeden süt boşalamaz ise memede süt üretimi azalmaya başlayacaktır.

•       Daha Çok Süt Üretimi İçin Doğru Teknikle Sık Sık EMZİRME  =  DAHA ÇOK SÜT

Süt üretimine 10 adımın katkısı

•       Emzirmenin öneminin ve emzirmeye ilişkin temel bilgilerin gebelikte verilmesi (Adım 3)

•       Doğum sonrası tensel temasın sağlanması (Adım 4)

•       Doğumdan hemen sonra bebeğin memeye tutulması (Adım 4)

•       Bebeğin meme tutuşunun iyi olması için gereken yardımın yapılması (Adım 5)

•       Bebeğin yalnızca emzirilmesi: su, diğer sıvılar ve diğer besinlerin verilmemesi (Adım 6)

•       Bebeğin annenin yakınında tutularak beslenmeyle ilgili belirtilerin gözden kaçırılmaması (Adım 7)

•       Bebeğin istediği sıklıkta ve süreyle emzirilmesi (Adım 8)

•       Biberon ve emzik kullanımının engellenmesi (Adım 9)

•       Anneye sürekli destek sağlanması ve annenin bu desteğin varlığından haberdar edilmesi (Adım 10)

2. BEBEKLERİN OLAĞAN BÜYÜME SÜRECİ

Ayşe, yeterli sütün belirtilerini dinlemişti. Ancak bebeğin kaç kilo olması gerektiğini merak ediyordu. Bir önceki bebeği iyi görünmesine karşın, yeterli kilo alamadığı söylenmişti

Soru: “Bir bebek için olağan büyüme süreci nedir?”

Doğum sonrası kilo alımı

•       Birçok bebek doğumdan sonra

–      sadece anne sütü ile

–      sık sık,

–      bebek istedikçe,

–      doğru tutuşla

–      etkili bir şekilde

beslendiğinde hızlıca kilo almaya başlar.

•       Bazı bebekler doğumdan sonra kilo kaybeder

–      İntraruterin dönemde depolanan sıvıların kaybına bağlıdır

–      İki hafta içinde kaybettiklerini geri almalıdır

•       Bebek en geç 5-6 ayda doğum ağırlığının iki katına, 1 yılda da üç katına çıkmalıdır

Büyümenin izlenmesi

•       Büyümenin yeterliliği, benzer yaş ve cins ile karşılaştırılması, zaman içinde çocuğun gösterdiği büyüme parametrelerinin değişimi ile belirlenir.

•       Büyüme izlenirken elde edilen antropometrik ölçümler, referans büyüme kartları ya da tabloları ile karşılaştırılır.

•       Standart Persentil Eğrileri

•       Daha önce kayıt edilmiş büyüme eğrisinden önemli sapmalar araştırılır

•       Bebek/çocuklar çoğunlukla genetik olarak belirlenmiş persentili takip ederek büyürler

•       Doğru ve düzenli işaretlenmiş bir büyüme eğrisi, büyüme süreci hakkında iyi fikir verir

•       Çocuğun herhangi bir zaman dilimi içinde bulunduğu persentili koruması beklenir

•       Tüm bebeklerin takip etmesi gereken tek bir ‘doğru’ yoktur

Eğer bebek;

–      İzlem süresi içinde kilo kaybı veya ardışık iki kontrolde kilo alamama

–      Ya da düşük kilo alım hızı, 0-3 aylıkta günde 20 gr.’ın altında, 3-6 aylıkta günde 9 gr.’ın altında

gösteriyorsa, “büyüme yetersizliği” vardır.

•       Kilo alma problemleri başlamadan önce emzirme değerlemesi yapılmalıdır

3. SÜT ALIMINI VE ÜRETİMİNİ ARTTIRMAK

Anneye Yaklaşım

•       Anneyi dinleyin ve konuyla ilgili sorular sorun

•       Bebeği değerlendirin, büyüme çizelgesine bakın

•       Emzirme değerlendirmesi yapın

•       Anneye bulgularınızı anlatın (olumlu sözcükler ile yargılamadan)

•       Uygun dille konuya ilişkin bilgi verin

•       Önerilerde bulunun (anne için uygunluğunu sorun)

•       Annenin özgüvenini geliştirin

•       Destek bulmasına yardım edin

Süt alımının ve üretiminin arttırılması

•       Yetersiz süt alımının nedenini belirleyip çözmeye çalışın

–      Bebeğin memeye doğru yerleşmesi için anneye eğitim ve destek sağlayın

–      Annenin bebeği daha sık beslemesinin yollarını bulmaya çalışın

•       Beslenmeyle ilgili ipuçlarını anneye öğretin,

–      Bir memeden diğerine geçiş için saat yerine daha gerçekçi ölçütler kullanmış olur

•       Tensel temas ve bebeği yakınlarda tutmayı teşvik edin

•       Emzik ve plastik meme ucu gibi uygulamaları engelleyin

•       Bebek huzursuzsa rahatlatmak için memeye tutmayı önerin

•       Yapay besin kullanımının azaltılmasını ve önlenmesini sağlayın,

–      Süt üretimi çok azsa, üretim artıncaya kadar bir destek gerekebilir.

–      Ancak emme ritmini bozmamak için verilecek destek besin biberonla verilmemelidir.

Süt üretiminin arttırılması

•       Süt üretimini arttırmak için memelerin uyarılması ve sütün memeden sık sık boşaltılması gereklidir

•       Önceki tavsiyeler süt üretimini artıracaktır, çünkü süt memeden sık sık boşaltılmış olacaktır.

Diğer önlemlere ek olarak yapılabilecekler

•       Süt akışına yardımcı olmak için emzirme esnasında memeye hafifçe masaj yapması

•       Emzirme aralarında sütü sağıp bunu kapla ya da emzirme ekleyicisi ile bebeğe vermesi

–      Bebeğin emmesi  zayıf ya da emmeye isteksizse özellikle önemlidir

•       Annenin dinlenebilmesi için aileyle bebeğin bakımını nasıl sağlayabileceklerini konuşması

•       Sakıncalı değilse, süt üretimini arttırdığına inanılan yiyecek, içecek ya da yerel bitkileri kullanabilir.

–      Bunlar annenin güvenini arttırabilir ya da beslenmesini destekleyebilir

Süt üretimini arttırmak için özel besin ya da ilaçların kullanımı doğru pozisyonla sık sık emzirmenin yerini almaz

İzlem Sıklığı ve Süresi

•       Bebeğin izlem sıklığı, durumun ciddiyetine göre değişir.

•       Sütün yettiğinden emin olmak için, yapay besin kesildikten sonra birkaç hafta daha bebeğin izlenmesi devam etmelidir.

İzlemde yapılacaklar

•       İzlem yalnızca bebeği tartmaktan ibaret değildir.

•       Gelişmeleri gözlemleyip anneye söylemelisiniz,

–      Artmış uyanıklık, daha güçlü emme, daha çok işeme ve dışkılama ve memelerdeki dolgunluk ve süt sızması

•       İzlemde anneyle görüşüp değişikliklerin etkisini de öğrenebilirsiniz.

–      Güvenini tazeleyip, iyi yaptıkları konusunda cesaretini  arttırabilirsiniz

4. “YETERSİZ SÜT” DURUMUNDA YAKLAŞIM-OLGU ÇALIŞMASI

•       Olgu: Çiğdem Hanım, iki hafta önce hastanede gerçekleşen doğumla sağlıklı bir erkek bebek annesi olmuştu. Bugün kayınvalidesi Şirin Hanım ile birlikte bebeği Uğur’u “sürekli uyuduğu” yakınması ile hastaneye getirmişlerdi. Bütün hafta boyunca da 3 kez kakasını yapmıştı.

•       Ebe Melek Hanım, bebeği tarttı ve doğum kilosuna göre %12 kayıp buldu.

Ebe Melek Hanım, iyi iletişim becerilerini kullanarak geçen haftayla ilgili bilgileri edinir:

•       Çiğdem Hanım ve bebeği, doğumdan sonra ikinci gün taburcu olmuşlardı.

•       Çiğdem Hanım’a doğum sonrası hastanede yatarken emzirmeyle ilgili çok az bilgi verilmişti.

•       Çiğdem Hanım bebeğin emmeyi reddettiğini düşünüyor

•       Kayınvalidesi Şirin Hanım bir gün önce bebeğe günde iki kez birer biberon ballı çay vermeye başlamıştı.

Ebe, Çiğdem Hanım’a şu soruları sorar;

•       Doğumdan sonraki ilk iki günden biraz bahseder misiniz?

•       Bebek ilk günlerde nasıl beslendi?

•       Bebeğin beslenmesinin nasıl gittiğini düşünüyorsun?

•       Bebek anne sütü dışında bir şeyler alıyor mu?

  Aynı zamanda emzirmeyi gözlemler ve değerlendirir;

•       Bebeğin gevşek tutulduğunu ve memeye ulaşmak için Uğur’un boynunun büküldüğünü görür.

•       Uğur meme ucunu ağzına alır ve meme çabucak ağzından kaçmaktadır.

•       Uğur, meme ağzından kaçınca sinirlenmekte, başını sağa sola çevirmekte, ağlamakta ve memeyi yeniden tutmakta zorlanmaktadır.

Tartışma soruları ve olası yanıtları

“Bu durumda kullanabileceğiniz olumlu noktalar nelerdir?”

•       Yardım arıyorlar, kaynana ilgili ve biberon yalnızca bir gün verilmiş

“Bu ailenin bilmesi gereken 4 ana konu nedir?”

•       Etkili emzirme için pozisyon ve meme tutuşu sağlamak

•       Sık emzirme (bebek her istediğinde), gerekirse bebeği uyandırmak

•       Biberon ile su (ya da bitki çayı) verilmesini engellemek

•       Eğer gerekiyorsa sütü sağıp kapla vermek.

Diğer önemli bilgiler

•       Olanak buldukça tensel temas uygulanmalı (Emzirme kampı)

–      Anne bebek bağlanmasına ve dolayısı ile prolaktin, oksitosin salınımının artmasına olanak sağlar.

•       Bebeğin diğer memeye geçmeden başladığı memeyi tam olarak bitirmesi sağlanmalı

•       Süt üretiminin artması için aralıklarla sütün boşaltılması

•       Yeterli süt belirtilerinin bilinmesi

İzlem önerisi

–      1-2 gün içinde beslenme ve kilo alımına bakmak için

–      Beslenme ve kilo alımı toparlayıncaya kadar sürdürülmeli

TTT (3T) KURAMI

•       TENSEL TEMAS

•       TUTUŞ

•       TAM EMZİRME